به گزارش خبرگزاری سلامت (طبنا) از قم ، طی مصاحبه ای با جناب دکتر نادر اربابی مدیریت محترم کلینیک آدینا و عضو هیات علمی علوم پزشکی قم به بررسی تاثیرات اختلالات روانی بر سلامتی پوست پرداخته شد که در قالب سوالات زیر به شرح کامل آن پرداخته شده است.

تفاوت استرس حاد با استرس مزمن چیست؟

در مورد استرس باید اول به لغت استرس توجه کنیم استرس لغتی هست که بیشتر در فیزیک یا مهندسی کاربرد داشت مثلا برای اینکه مقاومت یک پل را بسنجند میگفتند چقدر استرس را میتواند تحمل کند بعداً این واژه به روانشناسی و مسائل انسان هم راه پیدا کرد. وقتی که در روانشناسی گفته میشود استرس منظورمان این هست که یک مسئله ای چه از نظر هیجانی چه از نظر فیزیکی و جسمی به آن انسان فشار وارد میکند که این احساس فشار ناشی از عوامل چه داخلی چه خارجی هست به عبارتی استرس هستند. یک نکته مهم این هست که ما باید نقاط اشتراک و تفاوت استرس با اضطراب را بدانیم، اضطراب در واقع ماهیتی از جنس ترس و فوبیا دارد ،اضطراب در واقع یک نوع ترسی هستش که کلی هست و موضوع خاصی ندارد. گرچه هر دو تا لغت را نمیشود کاملاً از همدیگر تفکیک کرد و خیلی هم اشتباه نیست وقتی که دچار اضطراب هستیم بگیم استرس ولی خب به اصل معانی دقت کنیم میتواند در درمان و اجتناب هایی که میتوانیم از این موارد داشته باشیم کارگشا باشد. کلا چه استرس داشتن چه ضطراب داشتن در ما ایجاد هیجان های منفی مثل غم ،ناامیدی و مواردی از این دست ایجاد میکند و ساختار روان ما طوری هست که دوست دارد از این واکنش های ناخوشایند( درد روانی) دوری کند و روان ما راه هایی را در پیش میگیرد که بتواند این درد را کمتر کند.مسائلی که موجب استرس برای ما میشود میتواند مسائل روزمره زندگی یا مساله ای باشد که به صورت ناگهانی اتفاق میافتد حوادثی مثل فوت عزیزان ،طلاق ،مشکلات مالی این ها مسائلی هست که استرس حاد برای ما ایجاد میکنند و در روانشناسی به این مسائل میگویند سایکولوژیکال تروما (زخم های روانی) که هر کدام از این زخم های روانی واکنش های روانی و جسمی خاصی در ما ایجاد میکند.در مقابل استرس های مزمن که مربوط هست به نحوه و روند زندگی ما و مسائلی که در زندگی با آن مواجه هستیم. ممکنه ما با افرادی که در یک جامعه زندگی می کنیم از نظر مقدار استرس با همدیگر تفاوت داشته باشیم یکی استرس بیشتری را تجربه کند و یکی استرس کمتری این مساله البته به عوامل بیرونی ارتباط دارد مثلاً کسی که در فقر زندگی میکند یا کسی که با شریک زندگی ناهماهنگ زندگی میکند ممکنه استرس بیشتری را تجربه کند ولی به خود آن فرد و نحوه دیدگاه و نحوه درک آن فرد هم از جهان و از دور و بر خودش بستگی دارد نحوه درک ما از محیط میتواند به مقدار استرس ما تاثیر بگذارد ممکن است که دو نفر هر دو در شرایط مالی یکسانی به سر ببرند ولی یکی استرس بیشتری را تجربه کند ولی یکی استرس کمتری این بیشتر به مسائل شناختی، نحوه درک از محیط و نحوه درک آن از مسئله بستگی دارد. در نتیجه از جمله مسائل مهمی که در مورد درمان استرس و کاهش استرس گفته میشود این هست که ما هرچه بتوانیم روی نحوه شناخت خودمان و نحوه درک خودمان کار کنیم شاید بتوانیم استرس خودمان را بهتر مدیریت کنیم و شاید بهتر بتوانیم آن استرس را کاهش بدهیم . هم استرس حاد هم استرس مزمن بر بدن ما عوارضی دارند که اغلب این عوارض منفی هست. البته مقداری از استرس لازمه زندگی و لازمه برانگیخته شدن برای ادامه زندگی و زندگی بهتر هست ولی چه در شرایط حاد و چه در شرایط مزمن اگر این استرس و این فشاری که فرد تجربه میکند از یک حدی بیشتر بشود حتماً برای آن میتواند عوارض روانی و عوارض جسمی ایجاد کند .

تاثیر استرس و سایر اختلالات روانی بر جسم

استرس ها می توانند فرد را مستعد اختلالات روانی بکنند اختلالاتی مثل افسردگی، افسردگی ماژور ،اضطراب جنرال اضطراب عمومی و فکر های وسواسی و عمل های وسواسی (بطورکلی OCD)و کلاً اختلالات اضطرابی می‌توانند زمینه‌ساز این مشکلات بشوند و مهم تر میتوانند تاثیر های جسمی خیلی زیاد و البته مخربی در آن فرد ایجاد کنند. بی راه نیست که بگوییم خیلی از بیماری ها شاید به عبارتی همه بیماری ها مسائل روحی روانی در ایجاد آنها دخیل هستند. سایکوسوماتیک حاکی از این هست که در فلان بیماری هم عوامل روانی دخالت داره هم عوامل جسمی.
در پوست علی رغم اینکه ممکنه از بیرون اینطور به نظر نرسد اما تاثیر این عوامل خیلی بیشتر هست. دلایلی هم ذکر کردند یکی اینکه پوست از نظر جنین شناسی از لایه اکتودرم نشأت میگیره و و لایه اکتودرم همون لایه ای هست که سیستم اعصاب مرکزی ما هم از آن نشأت میگیرد در نتیجه شاید سرچشمه مشترک این سیستم ها یعنی سیستم ایمنی و سیستم عصبی و سیستم پوست باعث شده که مسائل آنها به همدیگر خیلی نزدیک بشود بجز این پوست با ظاهر فرد ارتباط دارد و ظاهر فرد مسئله ای هست که میتواند روی مسائل روانی آن تاثیر بگذارد علی الخصوص روی اعتماد به نفس فرد میتواند تاثیر بگذارد در نتیجه جای تعجب ندارد که ببینیم نه تنها مسائل روانی بر پوست تاثیر دارند بلکه مسائل پوست هم بر روان فرد یک تأثیر مشخصی دارد و این رابطه دو طرفه هست یعنی هم روان بر پوست هم پوست بر روان تاثیر متقابل دارد. مشخص شده استرس خصوصاً استرس مزمن بر سیستم ایمنی ما تاثیر دارد، میدانیم در شرایط استرس هورمون هایی ترشح میشود که این هورمون ها برای کمک به ارگانیسم برای دفاع بهتر از خودش هست اما اگر قرار باشد که این هورمون ها طولانی ترشح بشوند میتوانند همراه با عارضه باشند از جمله این هورمون ها کورتیزول هست. کورتیزول در شرایط استرس وقتی که بدن ما تحت فشار و استرس قرار میگیرد ترشح میشود ولی وقتی مزمن ترشح میشود یعنی استرس مزمن داریم و این کورتیزول مزمن ترشح میشود که همراه با سرکوب و تغییر سیستم ایمنی هستند، درست مثل اینکه ما کورتون خارجی را (کورتونی که به صورت دارو دریافت می‌کنیم) اگر مدت طولانی دریافت کنیم می بینیم که باعث پایین آمدن سیستم ایمنی ما و پایین آمدن قدرت دفاعی ما میشود ضمن اینکه استرس مزمن میتواند باعث تغییراتی در سیستم ایمنی بشود و این راه را برای ایجاد بیماری های خود ایمنی هموار کند. اغلب بیماری های خود ایمنی هم مطالعات و هم مشاهدات بالینی ما پزشکان نشان میدهد با فاکتورهای روانشناسانه و بیماریهای روانپزشکی همراه هستند؛ مثل اضطراب و افسردگی و OCD . در پوست هم ما بیماری های اتوایمیون زیادی داریم در نتیجه تعجبی ندارد که خیلی از بیماری هایی که در پوست ایجاد میشود ببینیم با مسائل منفی روحی روانی همراهی دارد مثلاً پسوریازیس مثلاً کهیر ارتباط زیادی دارند. اغلب مریض هایی که دچار این مشکلات هستند در کنارش از یک مسئله روانی مثل افسردگی یا اضطراب هم رنج می برند .مسئله دیگه که در پوست هست علامتی که بیماری های پوستی می دهند ، مهمترین علامتی که بیماری های پوستی می دهند خارش است و رفع خارش مثل درد یک احساس ذهنی هستش و این احساس های ذهنی بسیار شدید تحت تاثیر شرایط روحی روانی قرار می گیرد یعنی اگر کیفیت روان ما پایین باشد ما دچار استرس مزمن و اضطراب و افسردگی باشیم حتماً خارش را با شدت بیشتری درک میکنیم. دو نفر باشند هر دو پسوریازیس دارند یکی واجد استرس مزمن و طولانی یکی بدون استرس یا با استرس کم طبیعتا آن نفر اول که استرس مزمن دارد خارش بیشتری را تجربه میکند کمااینکه اگر این فرد واجد استرس مزمن درد هم داشته باشه آن درد را بیشتر تجربه میکند. خارش مسئله دیگه ای هم دارد که با استرس و مسائل روانی ارتباط دارد. ما در واکنش به احساس خارش خودمان رو میخارونیم و این خاروندن به ما تسکین میدهد .البته این تسکین تسکین موقتی هست ولی ممکن هست توسط افراد این به عنوان راهی البته ناکارآمد برای کاهش استرس به کار گرفته بشود در نتیجه ما با افرادی مواجه هستیم که مشکل پوستی ندارند در اصل مشکل روانی دارند ولی می‌بینیم که در اثر خاراندن زیاد دچار علائم پوستی شدند، البته با پزشک متخصص پوست که ریشه مشکل این افراد را شناسایی کند و بفهمد که مسائل روحی روانی بوده که منجر شده به این بیماری پوستی در نتیجه اهمیت ویژه ای دارد که هر پزشکی باید با روان انسان آشنایی خوبی داشته باشد که برای متخصص پوست این اهمیت بیشتر هست و واجب تر هست که از روانشناسی متخصص پوست آگاهی بیشتری داشته باشد .اینقدر مسئله پوست و روان با همدیگر در هم آمیخته است که ما یک رشته فوق تخصصی در بعضی از دانشگاه های دنیا داریم به نام سایکو درماتولوژی که همزمان هم بیماری پوستی را مطالعه می کنند و هم مشکلات روحی روانی که همراه آن هست و جالب اینکه ما خیلی وقتها میتوانیم در کنار درمان معمولی که برای بیماری پوستی به کار میبریم مثلاً داروی خاصی که به کار میبریم در کنار آن از یک اقدام روان شناسانه هم استفاده کنیم مثلاً مریض را آموزش بدهیم که نخارونه رفتار درمانی برای نخاروندن یا هیپنوتراپی یا هیپنوتیزم یا شناخت درمانی یا حتی ممکنه لازم باشد به مریضمان داروهای ضد اضطراب و ضد افسردگی مثل SSRI ها بدهیم یا کسی که خیلی خارش دارد گاهی بنزودیازپین ها را بدهیم .مطالعات مختلفی در پسوریازیس انجام شده که مشاهده کردند همراه کردن درمان‌های معمول و کلاسیک مثلاً با شناخت درمانی یا هیپنوتیزم توانسته به بهبود بیشتر این بیماران کمک کند. در هر بیماری که خارش به هر علتی اعم از جسمی یا پوستی ما باید در مورد مسائل روحی روانی هم تذکر بدهیم و آموزش بدهیم چون خارش همانطور که گفتیم باعث خاروندن و خاروندن باعث تسکین موقت میشود که به دنبال آن خارش احساس خارش مجدد و یک خاروندن مجدد ایجاد میشود. در نتیجه ما یک چرخه معیوب خارش و خراش داریم و در هر مریضی که خارش دارد حداقل کاری که هر پزشکی باید انجام بدهد گفتن این جمله به ظاهر ساده ولی بسیار بسیار مهم هست که نخارون! اینکه میگوییم نخارون حرف خیلی حرف ساده ای هست ولی بسیار مهم هست تا اینکه مریض به صورت اکتیو و فعال دخالت کند و این چرخه را خودش به پایان برساند.

آیا بیماری ها و اختلالات روانی مثل استرس به جز تاثیر بر جسم بر زیبایی پوست هم تاثیر دارند؟

در مورد پوست در زیبایی پوست مهمترین مسئله ای که موضوع تحقیقات علمی طی سالیان زیادی بوده aging هست که در همه جای بدن اتفاق می افتد و در پوست هم همینطور و بررسی عوامل آن کارهای علمی زیادی را به خودش اختصاص داده منتها در مورد تاثیر استرس بر aging علی‌رغم اینکه به نظر می رسد روی این مساله خیلی تحقیقات انجام شده تازه شروع شده به تحقیق کردن و در این تحقیق هایی که تازه انجام شده مشخص شده استرس بر aging هم تاثیر دارد یعنی ما تا الان میدانستیم که نور بر aging تاثیر داره که گفته میشود photo aging می‌دانستیم آلودگی ها سیگار و یک سری مسائل محیطی تاثیر دارند ولی باید به آن اضافه کنیم که استرس هم تاثیر دارد هم تاثیر و هم تاثیر مزمن .بلافاصله بعد از درک استرس و واکنش های هیجانی منفی ما می توانیم تاثیر آن را روی پوست بینیم مثلاً در مواردی پوست پرخون تر میشود در یک سری از واکنش‌های عاطفی و هیجانی پوست پرخون تر میشود و در یک سری پوست کم خون تر و رنگ پریده میشود در یک سری برافروخته و قرمز میشود و در یک سری رنگ پریده ولی این مسئله تاثیر حاد واکنش های هیجانی هست به صورت مزمن هم با تاثیراتی که بر مولکول های موثر در aging مثل هیالورونیک اسید و کلاژن اتفاق می افتد استرس میتواند باعث پیری زودتر پوست بشود ضمن اینکه در صورت واکنش های هیجانی تاثیر هم بر عضلات صورت دارد و باید بدانیم که ما در صورت علاوه بر aging و پیر شدن معمولی یک aging و یک خط و خطوطی هم داریم که ناشی از حرکات چهره است از و نحوه بیان و نحوه حرکات چهره هست. اگر ما از نظر روحی روانی در شرایطی باشیم که هیجان های منفی داشته باشیم خب همراه با آن نوع حرکت هایی در صورت خواهد بود مثل اخم کردن یا پیشانی را پایین انداختن و بالا انداختن در نتیجه با نوعی حرکاتی همراه خواهد بود که نتیجه این حرکات افزایش بیشتر خطوط دینامیک صورت میشود .خطوط دینامیک خطوطی هستند که در اثر حرکت ما به چهره میدهیم پس استرس به صورت واضحی بر زیبایی هم تاثیر دارد و البته متاسفانه این تاثیر تاثیر منفی هست. چهره شاداب تر و پوست شاداب‌تر به طور ناخودآگاه با روان شادتر و خوشحال تر همراه است. مطالعاتی هست که به خوبی نشان دادند کسانی که چین و چروک دارند و بوتاکس می زنند به صورت مستقل روی اوضاع روحی روانی شان هم تاثیر دارد و اوضاع روحی روانی آنها مثل افسردگی بعد از زدن بوتاکس بهتر میشود .در مورد استرس و مسائل روحی روانی تاثیر آن در پوست هر چی بگوییم کم هست. ممکن است حتی ما پزشکان که وارد رشته درماتولوژی نشده باشیم تعجب کنیم اینقدر زیاد مسائل این حیطه با مسائل روان مرتبط است ولی واقعیت این هست و پزشکی که در این زمینه کار میکند چه کار بیماری میکند چه کار زیبایی باید احاطه خوبی یا لااقل احاطه نسبی به مسائل روان خصوصاً مسائلی که اختصاصاً در این حیطه اتفاق میافتد داشته باشد.

چگونه با استرس کنار بیاییم؟ (راهکارهای کاهش استرس و اضطراب)

گرچه یک بحث ذاتا روانی و اختصاصا بحثی هست که مربوط به همکاران محترم روانپزشک و روانشناس است اما به صورت کلی باید بگوییم که ما باید راه هایی را در پیش بگیریم که این استرس را مدیریت کنیم میدانیم که زندگی ما انسانها و هر موجود زنده‌ای بدون استرس ممکن نیست و اینکه فکر کنیم ما هیچ استرسی نباید داشته باشیم مقدور نیست و مطلوب هم نیست ولی ما باید سعی کنیم که مقدار استرسی که به ما وارد میشود رو کنترل و مدیریت کنیم . در نتیجه مدیریت استرس مهمترین نکته ای هست که در مورد کاهش استرس میشود به کار گرفت. در مورد افرادی که مسائل روحی روانی در آنها مشکل ایجاد کرده ما با یک مقاومتی هم مواجه هستیم که مریض دوست ندارد بپذیرد که مشکل روحی روانی در حد مثلاً نسبتاً بالایی دارد در نتیجه پرهیز می کند از رفتن دنبال درمان و رفتن به دنبال روانشناس و روانپزشک ما باید بدانیم همانطور که ما به صورت جسمی مریض میشویم همان طور که سرماخوردگی پیدا می‌کنیم همانطور که دل درد پیدا میکنیم سردرد پیدا می کنیم و کسی آنها را به خودش انگ نمیداند اگر دچار مسئله روحی روانی هم هستیم باید مراجعه کنیم و درمان بگیریم و بدانیم آن هم دست کمی از بیماری های دیگه ندارد همان طور که اگر بیمار های دیگه رسیدگی نشود .مثلاً ما فشار خون داریم رسیدگی نکنیم دیابت داریم رسیدگی نکنیم عوارض جبران ناپذیری برای ما به همراه می آورد اگر مشکل روانی هم داشته باشیم و به آن رسیدگی نکنیم عوارض جدی برای ما ایجاد میکند.