سید عباس صالحی در آئین اختتامیه چهلوسومین جایزه کتاب سال که با حضور مسعود پزشکیان رئیس جمهور در تالار وحدت برگزار شد، اظهار کرد: ایرانیان در همه علوم اسلامی، علوم انسانی و علوم طبیعی با کتابهایی که نوشتند، تاریخ تمدن زرین اسلامی را نوشتند و پرورش دادند و باز در همین بخش باید اشاره کنیم به اینکه ما به شکلی هویت ملی خودمان را مدیون کتاب هستیم.
وی افزود: تاریخ روایتهای خودش را در کتابهای دینی، فلسفی، ادبی، علوم محض و طبی دارد که یک بخش آن، تاریخ ارزشمند دانشگاه جندیشاپور است که از دوره شاپور اول تا دوره اسلامی و پس از اسلامی برای خود یک تاریخ بزرگ کتابت و کتاب دارد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: دائرة المعارف طبی جندی شاپور «کناش فی الطب» که المعارف پزشکی بود، چیزی است که رد پای آن در کتابهای پزشکی بعد از اسلام در آثار ابو زکریا رازی و دیگران دیده میشود. ایران در قبل از اسلام تمدنی سرشار از عشق به کتاب و علاقهمندی به کتاب بود. وقتی اسلام به این سرزمین آمد، بخشی از مهرورزی ایرانیان به اسلام به دلیل این بود که دینی بود که با کتاب خود را معرفی می کرد. در دوره پس از اسلام هم همان طوری که بخشی از آن را شهید مطهری در کتاب خدمات متقابل اسلام و ایرانیان روایت کرد، بخشی از یک مجموعه وسیع است که چطور ایرانیان با کتابت و کتاب، تمدن اسلامی را شکوفا کردند.
صالحی افزود: ایران و ایرانی در طول هزار ساله پس از اسلام به شکلی از کتاب هویتیابی و هویتخوانی کرده و کتاب هایی همچون شاهنامه، کلیله و دمنه، دیوان حافظ، گلستان و بوستان سعدی، به گونهای است که سرشت ایرانی ما را ساختند و پرداختند.
چاپ بیش از یک و نیم میلیون عنوان کتاب پس از انقلاب اسلامی
وی گفت: کتاب قبل و پس از اسلام همزاد تمدن ایرانی است. با ظهور انقلاب اسلامی دوره جدیدی برای زمانه ما آغاز شد. ویژگی انقلابی ایران این بود که انقلاب گلوله نبود، انقلاب کلمه بود و چون انقلاب کلمه بود، کتاب در این مسیر ۴۵ ساله جایگاه خاص خود را پیدا کرده است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: از سال ۱۳۲۰ تا سال ۵۷ یعنی در ۳۷ سال حدود ۵۰ هزار عنوان کتاب داشتیم اما پس از انقلاب اسلامی تاکنون بیش از یک و نیم میلیون عنوان کتاب چاپ اول و چاپ مجدد داریم. نمیتوان گفت همه این کتابها بیهوده یا کم فایده اند. بخش بزرگی از این کتابها موثر و مفیدند و این یکی از دستاوردهای انقلاب اسلامی است که ما در این ۴۵ سال سهم کمّی تألیف و کتابت چنین بوده است.
صالحی اضافه کرد: پس از انقلاب اسلامی هشت درصد زنان مولف بودند، دهه چهارم ۲۹ درصد و اکنون حدود ۴۰ درصد است. ما به یک نوع عدالت جنسیتی در تألیف نزدیکتر شدیم که از دستاوردهای انقلاب اسلامی در حوزه کتاب است و در حوزه موضوعات هم چنین نکاتی دیده میشود.
وی گفت: چهار هزار عنوان کتاب در علوم کاربردی مانند مهندسی و در دهه چهارم ۸۸ هزار عنوان کتاب داشتیم. مسیری که انقلاب اسلامی در ۴۵ سال گذشته در مسیر کتاب طی کرده را می توان تحلیل معنایی کرد و این بر پهنا و شالوده آن چیزی است که عرض کردم ایران از قبل و پس از اسلام همزاد کتاب است و انقلاب بازگشتی به این هسته معنایی بود. مولفان در جامعه اسلامی فراوان شدهاند و باید نسبت آنها را با مسائل جامعه وثیقتر کنیم.
جایزه کتاب سال در ایران برای اولین بار با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران در سال ۱۳۳۴ هجری شمسی اهدا شد. این جایزه به پدیدآورندگان یازده کتاب برگزیده که در سال ۱۳۳۲ منتشر شده بودند تعلق گرفت از آن سال به بعد هر ساله طی فراخوانی از تمام، نویسندگان مترجمان و مولفان دعوت میشود تا پنج نسخه از کتاب خود را که در سال گذشته برای اولین بار و به زبان فارسی منتشر شده است به نشانی دبیرخانه این جایزه ارسال کنند تا توسط هیات داوران ارزیابی شود.
این جایزه تا سال ۱۳۵۶ خورشیدی در رشتههای علوم و فنون ادبی، علوم انسانی و علوم اجتماعی - تربیتی کودکان و نوجوانان به برندگان اهدا میشد. از سال ۱۳۵۶ با افزایش و قوت گرفتن وقایع انقلاب و حرکتهای مردمی اهدای این جایزه به تعویق افتاد و چهار سال بعد در سال ۱۳۶۱ دوباره این موضوع در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مطرح شد و در سال ۱۳۶۲ آیین نامه نحوه انتخاب کتاب سال توسط سیدمحمد خاتمی، وزیر وقت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تصویب شد. از آن به بعد هر سال در دهه فجر مراسم اهدای جایزه کتاب سال برگزار میشود.