روز زنجان؛ روز پاسداشت هویت یک سرزمین
به گزارش خبرنگار خبرگزاری سلامت (طبنا)زنجان،زهرانوری؛ هشتم مرداد، «روز زنجان»، تنها یادآور نام یک شهر در تقویم رسمی کشور نیست؛ این روز فرصتی برای بازخوانی هویتی است که در گذر قرنها با حکمت، دانش، فرهنگ، ایثار و تمدن درآمیخته است. در میان دهها چهره برجستهای که این سرزمین به ایران و جهان معرفی کرده، نام شیخ شهابالدین سهروردی بیش از همه میدرخشد؛ فیلسوفی که با بنیانگذاری حکمت اشراق، نهتنها فصل تازهای در تاریخ فلسفه اسلامی گشود، بلکه زنجان را به یکی از مهمترین خاستگاههای اندیشه در جهان اسلام تبدیل کرد.
امسال نیز همزمان با روز زنجان، آیین بزرگداشت این حکیم نامدار با حضور مسئولان ملی، استادان فلسفه، پژوهشگران، دانشگاهیان و فعالان فرهنگی در مرکز همایشهای مهرانه برگزار شد؛ آیینی که فراتر از یک مراسم تجلیل، به فرصتی برای بازخوانی جایگاه سهروردی در هویت ایرانی و اسلامی و بررسی نقش اندیشههای او در مواجهه با چالشهای امروز تبدیل شد.
زنجان؛ گنجینهای از سرمایههای فرهنگی
در سالهای اخیر، زنجان بیش از هر چیز با ظرفیتهای صنعتی، معدنی، کشاورزی و صنایعدستی شناخته شده است، اما سخنرانان این آیین معتقد بودند سرمایه اصلی این استان نه در معادن و کارخانهها، بلکه در میراث علمی و فرهنگی آن نهفته است؛ میراثی که در وجود اندیشمندانی همچون شیخ شهابالدین سهروردی، استاد رضای روزبه، شیخ عبدالکریم زنجانی و دیگر مفاخر این دیار تجلی یافته است.
در همین راستا، محسن صادقی، استاندار زنجان، با تأکید بر اینکه سهروردی تنها متعلق به یک دوره تاریخی نیست، بلکه سرمایهای برای تاریخ بشر به شمار میرود، گفت مدیریت استان تلاش میکند با تکیه بر ظرفیت مفاخر، جایگاه فرهنگی زنجان را بیش از گذشته در سطح ملی و بینالمللی معرفی کند. وی فرهنگ را یکی از پایههای اصلی توسعه دانست و تأکید کرد توسعه پایدار بدون توجه به هویت فرهنگی امکانپذیر نیست.
استاندار زنجان همچنین از پیگیری دو طرح مهم فرهنگی خبر داد؛ تأسیس بنیاد سهروردیشناسی و مرکز زنجانشناسی که به گفته او با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نهادهای ملی در حال طی مراحل اجرایی است. این دو مجموعه قرار است زمینه پژوهش، معرفی و ترویج اندیشههای سهروردی و دیگر مفاخر استان را فراهم کنند و زنجان را به یکی از قطبهای مطالعات فرهنگی و تمدنی کشور تبدیل سازند.
فیلسوفی که از مرزهای اندیشه زمان خود عبور کرد
بخش مهمی از سخنان مسئولان حاضر در مراسم، به ویژگیهای شخصیتی شیخ اشراق اختصاص داشت؛ شخصیتی که بسیاری او را نماد جسارت علمی و نوآوری در تاریخ اندیشه ایران دانستند.
محسن جوادی، معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با اشاره به اینکه سهروردی در سنین جوانی مسیر مستقلی در فلسفه گشود، او را نماد خلاقیت و شجاعت فکری معرفی کرد و گفت تمدنها تنها با تکرار دانستههای گذشته پیشرفت نمیکنند، بلکه نیازمند اندیشمندانی هستند که با جسارت، افقهای تازهای پیش روی جامعه بگشایند. به اعتقاد وی، ماندگاری نام سهروردی نیز در همین ویژگی نهفته است؛ اینکه او از چارچوبهای رایج زمان خود فراتر رفت و بنیان مکتبی تازه را پایهگذاری کرد.
جوادی همچنین زنجان را سرزمینی دانست که همواره خاستگاه بزرگان علم، فرهنگ و ادب بوده و ظرفیتهای فرهنگی آن همچنان زنده و پویاست. وی با اشاره به فعالیتهای مؤسسه خیریه مهرانه، این مجموعه را نمونهای از نوآوری اجتماعی بر پایه سرمایه مردمی دانست و آن را ادامه همان روحیه خلاقیت و مسئولیتپذیری اجتماعی توصیف کرد که در طول تاریخ، از ویژگیهای مردم این دیار بوده است.
حکمت اشراق؛ پیوند عقل، شهود و معنویت
یکی از محورهای مشترک سخنرانان، تأکید بر جایگاه حکمت اشراق در فلسفه اسلامی بود؛ مکتبی که عقل را در برابر معنویت قرار نمیدهد، بلکه این دو را مکمل یکدیگر میداند.
محمود شالویی، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی کشور، با اشاره به اینکه سهروردی ادامهدهنده راه ابنسینا بود، نه مخالف او، گفت شیخ اشراق تلاش کرد میان حکمت نظری و حکمت عملی پیوند برقرار کند و عقل را با شهود و معرفت درآمیزد. به گفته وی، همین نگاه موجب شد حکمت اشراق به مکتبی ماندگار در اندیشه اسلامی تبدیل شود؛ مکتبی که امروز نیز میتواند برای نسل جوان الهامبخش باشد.
وی با اشاره به سرنوشت این فیلسوف بزرگ افزود سهروردی حقیقت را بر مصلحت ترجیح داد و در فضایی آکنده از تعصب، بهای اندیشههای خود را پرداخت؛ از همین رو در تاریخ فرهنگ ایران، از او با عنوان «شیخ شهید» نیز یاد میشود.
روایتی فلسفی از هویت ایرانی
از دیگر محورهای مهم این آیین، تبیین نقش سهروردی در شکلگیری هویت ایرانی ـ اسلامی بود.
وحید شالچی، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، با بیان اینکه سهروردی یکی از مهمترین سرمایههای فکری ایران است، گفت این فیلسوف بزرگ توانست میان ایرانیت و اسلامیت پیوندی عمیق برقرار کند و نشان دهد این دو هویت نه در تقابل، بلکه در امتداد یکدیگر قرار دارند.
به گفته شالچی، اگر فردوسی روایت حماسی ایران را به تصویر کشید و حافظ زبان عرفان و شعر این سرزمین شد، سهروردی را باید روایتگر فلسفی هویت ایرانی دانست؛ اندیشمندی که با بهرهگیری از قرآن، حکمت اسلامی و میراث ایران باستان، تصویری تمدنی از ایران ارائه کرد؛ ظرفیتی که امروز نیز میتواند در تقویت هویت ملی، تولید آثار فرهنگی و گفتوگوی تمدنی مورد استفاده قرار گیرد.
پیام شیخ اشراق برای جهان امروز؛ بازگشت به نور، معنویت و انسانیت
در شرایطی که جهان معاصر با چالشهایی همچون گسترش فناوری، شتاب زندگی، بحران هویت و فاصله گرفتن از معنویت روبهرو است، بسیاری از سخنرانان آیین بزرگداشت شیخ شهابالدین سهروردی، اندیشههای این فیلسوف ایرانی را پاسخی برای بخشی از نیازهای انسان امروز دانستند.
حجتالله ایوبی، رئیس امور فرهنگی سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور، با اشاره به اینکه جهان پس از تجربه عقلانیت صرف و مادیت، بار دیگر در جستوجوی عشق، معنا و حقیقت است، اظهار کرد که حکمت اشراق میتواند زبان مشترکی برای گفتوگوی فرهنگها و بازگشت انسان به ارزشهای والای انسانی باشد. به گفته وی، سهروردی یکی از خورشیدهای درخشان فرهنگ و تمدن ایران است که پیام او امروز بیش از گذشته قابلیت شنیده شدن در جهان را دارد.
ایوبی با یادآوری ثبت بزرگداشت سهروردی در برنامه مشاهیر جهانی یونسکو، این اتفاق را نشانه جایگاه جهانی این حکیم ایرانی دانست و تأکید کرد که معرفی مفاخر فرهنگی تنها با برگزاری آیینهای سالانه محقق نمیشود، بلکه باید از ظرفیت آموزش، هنر، ادبیات و رسانه برای انتقال این میراث به نسلهای آینده بهره گرفت. او معتقد بود همانگونه که نمادهای فرهنگی به تدریج در حافظه تاریخی ملتها ماندگار میشوند، آشنایی کودکان و نوجوانان با شخصیتهایی همچون سهروردی نیز میتواند در شکلگیری هویت فرهنگی آنان نقشآفرین باشد.
سهروردی؛ پلی میان ایرانیت و اسلامیت
یکی از موضوعاتی که بارها در این آیین مورد تأکید قرار گرفت، نقش شیخ اشراق در پیوند میان هویت ایرانی و اسلامی بود.
وحید شالچی، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، با بیان اینکه سهروردی از قرآن، حکمت اسلامی و میراث ایران باستان به شکلی خلاقانه بهره گرفته است، گفت این فیلسوف بزرگ نشان داد که ایرانیت و اسلامیت نه تنها در تقابل با یکدیگر نیستند، بلکه میتوانند در کنار هم، بنیان تمدنی پویا و اثرگذار را شکل دهند.
وی همچنین، حکمت اشراق را ظرفیتی ارزشمند برای تولید آثار فرهنگی، هنری و دانشگاهی دانست و بر ضرورت بازخوانی اندیشههای سهروردی در دانشگاهها، مراکز علمی و میان نسل جوان تأکید کرد؛ نسلی که به باور او، بیش از هر زمان دیگر به الگوهایی مبتنی بر تفکر، خلاقیت و هویت نیاز دارد.
هنر؛ زبان ماندگار معرفی مفاخر
اگرچه برگزاری همایشها و نشستهای علمی در معرفی مفاخر فرهنگی اهمیت دارد، اما بسیاری از سخنرانان بر این باور بودند که این اقدامات به تنهایی کافی نیست.
وی این اقدام را نه یک فعالیت فرهنگی معمول، بلکه مأموریتی در راستای تقویت هویت ایرانی، اسلامی و زنجانی دانست و خواستار تعریف پروژهای ملی برای معرفی زندگی، اندیشه و شخصیت شیخ اشراق شد؛ پروژهای که بتواند این حکیم بزرگ را بیش از گذشته به جامعه ایران و حتی مخاطبان جهانی معرفی کند.
سهروردی؛ شهید راه حقیقت
در ادامه مراسم، نبیالله محمدی، نماینده مردم زنجان و طارم در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به جایگاه فلسفه اسلامی، سهروردی را شخصیتی فراتر از یک مکتب فلسفی دانست و گفت آنچه این حکیم را ماندگار کرده، پیوند میان عقل، ایمان و معنویت است.
وی با اشاره به سرنوشت شیخ اشراق، او را «شهید راه فلسفه اسلامی» خواند و تأکید کرد که آثار و اندیشههای این فیلسوف بزرگ همچنان الهامبخش پژوهشگران و علاقهمندان فلسفه است. محمدی همچنین تفاوت فلسفه اسلامی و فلسفه غرب را در توجه حکمای مسلمان به عقل در کنار ارتباط با خداوند و ساحت معنوی انسان دانست و این ویژگی را از مهمترین امتیازات فلسفه اسلامی برشمرد.
از بزرگداشت تا اقدام؛ برنامههایی برای آینده فرهنگی زنجان
آیین بزرگداشت شیخ شهابالدین سهروردی تنها به سخنرانیها محدود نشد و با رونمایی از چند اثر فرهنگی نیز همراه بود.
در حاشیه این مراسم، قرآنهای کتابتشده استاد سید عیسی شبیری زنجانی با حضور مسئولان ملی و استانی رونمایی شد. همچنین کتاب «از پیله تا پرواز» نوشته محمد ملکی با موضوع زندگی شیخ شهابالدین سهروردی معرفی شد و از سحر کاوندی، پژوهشگر زنجانی، به پاس سالها فعالیت پژوهشی در حوزه سهروردیشناسی تقدیر به عمل آمد. این برنامهها نشان داد که پاسداشت مفاخر، زمانی اثربخش خواهد بود که با تولید آثار علمی، هنری و پژوهشی همراه شود.
روز زنجان؛ فرصتی برای بازخوانی هویت یک سرزمین
آنچه در آیین بزرگداشت شیخ شهابالدین سهروردی بیش از هر چیز مورد تأکید قرار گرفت، این بود که زنجان تنها با شاخصهای اقتصادی، صنعتی و تولیدی شناخته نمیشود؛ این استان در طول تاریخ، خاستگاه اندیشمندانی بوده که هر یک سهمی در شکلگیری تمدن، فرهنگ و هویت ایران داشتهاند.
سهروردی، به عنوان برجستهترین چهره فلسفی این سرزمین، نماد پیوند عقل و شهود، ایرانیت و اسلامیت، دانش و معنویت است؛ شخصیتی که اندیشههای او همچنان میتواند در مواجهه با مسائل فرهنگی، اجتماعی و حتی اخلاقی جهان امروز الهامبخش باشد.
شاید مهمترین پیام آیین امسال نیز همین باشد؛ اینکه پاسداشت مفاخر، تنها به برگزاری مراسم و نصب یادمان محدود نمیشود، بلکه زمانی معنا پیدا میکند که اندیشه آنان در دانشگاهها، مدارس، آثار هنری، پژوهشها و زندگی روزمره جامعه جاری شود.
روز زنجان، یادآور این حقیقت است که این سرزمین، علاوه بر توانمندیهای اقتصادی و صنعتی، گنجینهای از حکمت، فرهنگ و اندیشه را در خود جای داده است؛ گنجینهای که نام شیخ شهابالدین سهروردی، همچنان درخشانترین جلوه آن به شمار میرود.
انتهای پیام/