به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری سلامت(طبنا)الهه خوانساری با حضور در برنامه «روایت اول» رادیو گفتگو با اشاره به نحوه انتشار سریع پیامهای غیررسمی در پیامرسانها گفت: در بسیاری از مواقع کاربران پیامهایی با برچسبهای فوری یا محرمانه را از سوی بستگان و نزدیکان خود دریافت میکنند و صرفاً به دلیل وجود پیوند و اعتماد عاطفی به فرستنده، بدون بررسی صحت ماجرا یا اعمال صبر رسانهای، آن را بازنشر میدهند.
وی با بیان اینکه ذهن انسان تمایل دارد سریعترین مسیر را برای نتیجهگیری انتخاب کند، اظهار کرد: هنگامی که یک خبر با احساساتی نظیر ترس، اضطراب، خشم یا تعجب آمیخته میشود، پذیرش آن برای ذهن آسانتر میگردد؛ چراکه شایعات همواره بر احساسات سوار میشوند نه بر منطق و تفکر نقادانه.
این پژوهشگر سواد رسانهای با تشریح شرایط شکلگیری و رشد شایعه افزود: شایعه زمانی رشد و گسترش مییابد که موضوع برای مردم بااهمیت باشد، اما اطلاعات رسمی و معتبر پیرامون آن کم بوده یا بهموقع ارائه نشده باشد؛ ازاینرو در شرایط بحران، جنگها و حوادث طبیعی به دلیل وجود خلأهای خبری، حجم شایعات افزایش چشمگیری پیدا میکند.
وی با تفکیک میان خطای رسانهای و خبر جعلی تصریح کرد: هر خبر نادرستی الزاماً خبر جعلی نیست؛ چهبسا یک رسانه معتبر بدون قصد و نیت سوء دچار اشتباه در انتقال بخشی از اطلاعات شود، درحالیکه خبر جعلی محتوایی است که از ابتدا باهدف فریب، گمراهکردن افکار عمومی و ایجاد برداشت نادرست طراحی و ساخته میشود.
خوانساری با هشدار نسبت به تکیه صرف بر تعداد بازنشرها برای سنجش صحت یک خبر خاطرنشان کرد: آمار بالای بازنشر یا ویروسی شدن یک پیام هرگز دلیل بر درستی آن نیست؛ مخاطبان در مواجهه با هر خبر ابتدا باید هویت نویسنده و رسانه منتشرکننده را ارزیابی کنند و از اعتماد به نقلقولهای مبهم نظیر «شنیدهها حاکی است» پرهیز نمایند.
وی یادآور شد: برای اطمینان از صحت اخبار، نباید تنها به یک منبع بسنده کرد، بلکه باید موضوع را از طریق رسانههای معتبر و خبرگزاریهای مختلف داخلی و فراملی تطبیق داد تا با مقایسه روایتها و تحلیلها، تصویری واقعی از رویداد حاصل شود.
* ضرورت تصاحب «روایت اول» بدون قربانیکردن دقت در برابر سرعت
این مدرس جنگشناختی با اشاره به تفاوت بنیادین میان رویداد و خبر گفت: هر اتفاقی که در جهان پیرامون رخ میدهد یک رویداد است، اما رویدادی به خبر تبدیل میشود که دارای ارزش خبری بوده و برای بخش گستردهای از جامعه دارای اهمیت و قابلیت اعتنا باشد.
وی با بیان شگردهای رسانههای بیگانه در مهندسی پیام و جلب باور مخاطب اظهار کرد: یکی از تکنیکهای پرکاربرد رسانههای فارسیزبان، تولید محتوایی است که در نگاه نخست کاملاً واقعی به نظر میرسد؛ اما بهگونهای مهندسی شده که احساساتی نظیر خشم، اضطراب و ناامیدی نسبت به آینده را به مخاطب القا کند؛ همچنین تلفیق ۶۰ درصد اطلاعات راست و آشکار با ۴۰ درصد دروغ و شایعه موجب میشود تا ذهن مخاطب بهاشتباه کل پیام را صحیح فرض کند.
خوانساری با تأکید بر حساسیت و اهمیت روایت اول در مدیریت افکار عمومی افزود: در شرایطی که یک حادثه رخ میدهد و جامعه تشنه پاسخ است، رسانهای که نخستین روایت را ولو بر پایه حدس و گمانهزنی به مخاطب ارائه دهد، قالب ذهنی او را میسازد؛ چراکه بازگرداندن ذهن شکلگرفته از روایت اول و اصلاح خطاهای ادراکی پس از آن، امری بسیار دشوار و زمانبر خواهد بود.
وی با تشریح وظایف رسانههای داخلی در مواقع بحران خاطرنشان کرد: رسانههای کشور وظیفه دارند بهسرعت به سؤالات ذهنی جامعه پاسخ دهند، اما در این رقابت نباید دقت را فدای سرعت کرد؛ زیرا انتشار خبر اشتباه از سوی رسانههای رسمی، خطایی جبرانناپذیر است و راستیآزمایی و استناد به منابع موثق باید همواره در اولویت قرار داشته باشد.
این مدرس سواد رسانهای با اشاره به اثرگذاری تکنیکهای بصری، زبان بدن و پوشش در باورپذیری پیام یادآور شد: جذابیتهای ظاهری، آراستگی، لحن و فن بیان گوینده یا مجری خبر از عوامل کلیدی در جذب اولیه مخاطب به شمار میروند؛ بهطوری که ظاهر حرفهای و آراسته میتواند مقاومت ذهنی مخاطب در برابر پذیرش محتوا را بشکند و زمینهساز اثرگذاری حتی در انتقال پیامهای نادرست گردد.