به گزارش خبرگزاری سلامت، دکتر جعفر جندقی در «گردهمایی پویش ملی هیچکس تنها نیست؛ با هم علیه سرطان» با شعار محوری «از پیشگیری تا درمان و تسکین» که در ستاد وزارت بهداشت برگزار شد، با اشاره به وضعیت بروز سرطان در کشور، اظهار کرد: بررسی آمارهای ثبتشده نشان میدهد روند بروز سرطان در سالهای اخیر در هر دو جنس قابل توجه بوده است و برخی استانها بالاترین میزان بروز استانداردشده سنی کل سرطانها را داشتهاند.
وی افزود: در میان مردان، استانهای اصفهان، یزد، خراسان شمالی و ارومیه در زمره مناطق با میزان بالاتر بروز سرطان قرار دارند و در زنان نیز استانهای البرز، خراسان شمالی، اصفهان، یزد و فارس از جمله استانهایی هستند که میزان بروز بالاتری را نشان میدهند.
عوامل فردی، محیطی و اقتصادی ـ اجتماعی در بروز سرطان
مدیرکل دفتر بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت با اشاره به عوامل مؤثر بر بروز سرطان، گفت: محرکهای فردی از جمله سبک زندگی، ژنتیک، سواد سلامت، نگرش و باورهای افراد، در کنار محرکهای ساختاری مانند شهرنشینی، مخاطرات محیطی و ساختارهای درمانی، بر وضعیت سلامت و بروز بیماریها تأثیرگذار هستند.
جندقی ادامه داد: آلودگی هوا، سموم، فلزات سنگین و سموم دفع آفات نباتی از جمله مخاطرات محیطی هستند که میتوانند در بروز سرطان نقش داشته باشند. همچنین سطح بیمه، حمایتهای اجتماعی و تحصیلی، هزینههای درمان و سایر عوامل اقتصادی و اجتماعی نیز بر سلامت افراد اثرگذارند.
وی با بیان اینکه «از هر ۱۰ سرطان، چهار مورد قابل پیشگیری است»، گفت: سهم عوامل خطر قابل پیشگیری در سرطانها متفاوت است، اما در سطح جهانی مصرف دخانیات و تنباکو سهم قابل توجهی در بار سرطان دارد. عوامل عفونی، مصرف الکل و اضافهوزن نیز از دیگر عوامل خطر مهم محسوب میشوند.
دخانیات؛ یکی از مهمترین عوامل خطر سرطان
مدیرکل دفتر بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت با اشاره به نقش دخانیات در بروز سرطان اظهار کرد: در مردان ایرانی، عواملی مانند مصرف سیگار، تریاک، اضافهوزن، رژیم غذایی نامناسب و قلیان از عوامل خطر مهم هستند و بخش قابل توجهی از این عوامل به مصرف انواع مواد دخانی مربوط میشود.
وی درباره زنان نیز گفت: در زنان، اضافهوزن، عوامل عفونی، مصرف سیگار و قلیان و مواجهه با دود دستدوم از جمله عوامل خطر قابل توجه هستند.
دکتر جندقی با انتقاد از عادیسازی مصرف دخانیات در برخی تولیدات رسانهای، افزود: نباید مصرف سیگار و دخانیات بهویژه برای جوانان به یک رفتار عادی یا جذاب تبدیل شود. همچنین علاوه بر دود دستدوم، موضوع «دود دستسوم» نیز اهمیت دارد و مواد سمی ناشی از مصرف دخانیات میتواند برای مدت طولانی در محیط باقی بماند.
پیشگیری باید از سیاستگذاری و آموزش آغاز شود
وی با تشریح سطوح مختلف پیشگیری از سرطان، گفت: پیشگیری از پیدایش عوامل خطر نیازمند سیاستگذاری کلان، آموزش و فرهنگسازی، تنظیم قوانین و ترویج سبک زندگی سالم است.
مدیرکل دفتر بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت افزود: در سطح دوم پیشگیری، باید با تشخیص زودهنگام، بیماری را پیش از پیشرفت شناسایی کرد. اگر سرطان در مراحل یک و دو تشخیص داده شود، امکان درمان و کنترل بیماری بسیار بیشتر خواهد بود.
جندقی تأکید کرد: یکی از دلایل پایینتر بودن مرگومیر ناشی از سرطان در برخی کشورهای اروپایی و استرالیا، تشخیص بیماری در مراحل پایینتر است. کاهش عوارض، بهبود کیفیت زندگی و جلوگیری از پیشرفت بیماری از اهداف مهم تشخیص زودهنگام است.
وی همچنین با اشاره به پیشگیری سطح چهارم، گفت: باید از انجام اقدامات غیرضروری برای بیماران جلوگیری شود و هر روش درمانی جدید صرفاً به دلیل انتشار یک مقاله یا تبلیغ، بدون توجه به اثربخشی واقعی آن مورد استفاده قرار نگیرد. اخلاق پزشکی و رضایت آگاهانه بیمار نیز در این زمینه اهمیت زیادی دارد.
غربالگری سه سرطان در شبکه بهداشت کشور
مدیرکل دفتر بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت درباره برنامههای غربالگری سرطان در شبکه بهداشت کشور، بیان کرد: در حال حاضر برای سرطان پستان در زنان ۳۰ تا ۶۹ سال، غربالگری و معاینه بالینی انجام میشود و شرح حال، بررسی سابقه خانوادگی، آموزش خودمراقبتی و در صورت نیاز ارجاع برای سونوگرافی، ماموگرافی، نمونهبرداری و اقدامات تخصصی انجام میگیرد.
وی ادامه داد: برای سرطان روده بزرگ نیزگروه سنی ۵۰ تا ۶۹ سال، و در برخی برنامهها ۵۰ تا ۷۰ سال، هدف غربالگری است. این برنامه شامل شرح حال، معاینه، آزمایش فیت، آموزش خودمراقبتی و ارجاع برای بررسیهای تخصصی است.
دکتر جندقی درباره سرطان دهانه رحم نیز گفت: غربالگری این سرطان در زنان ۳۰ تا ۵۹ سال و در برخی برنامهها تا ۶۰ سال دنبال میشود و شرح حال، معاینه، نمونهبرداری، آموزش خودمراقبتی و ارجاع به متخصص زنان را شامل میشود.
وی افزود: نرخ بقا در سرطان میتواند از کمتر از ۳۰ درصد در مراحل پیشرفته به بیش از ۹۰ درصد در مراحل اولیه افزایش یابد؛ بنابراین پیشگیری، غربالگری و تشخیص زودهنگام باید مورد توجه جدی قرار گیرد.
ارائه خدمات رایگان به گروههای هدف
مدیرکل دفتر بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت با اشاره به جمعیت هدف برنامههای غربالگری، اظهار کرد: جمعیت زنان ۳۰ تا ۶۹ سال حدود ۲۳ میلیون نفر است. همچنین زنان و مردان ۵۰ تا ۶۹ سال نیز گروه هدف برنامههای مربوط به برخی سرطانها هستند که حدود ۱۵ میلیون نفر جمعیت را شامل میشوند.
وی ادامه داد: جمعیت گروه سنی ۳۰ تا ۵۹ سال نیز حدود ۱۹.۵ میلیون نفر است و خدمات مرتبط در سطح یک شبکه بهداشت، توسط ماماها و پزشکان عمومی بهصورت رایگان ارائه میشود.
خودمراقبتی؛ یکی از ارکان نظام سلامت
جندقی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر اهمیت خودمراقبتی، گفت: خودمراقبتی به معنای توانایی فرد، خانواده و جامعه برای ارتقای سلامت، پیشگیری از بیماری، حفظ سلامت، مقابله با بیماری و کاهش ناتوانیهای ناشی از آن است.
وی افزود: بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، خودمراقبتی در بیماریهای مزمن میتواند مراجعه به پزشک عمومی را تا ۴۰ درصد، مراجعه به متخصص و مراجعه به اورژانس بیمارستانها را تا ۵۰ درصد کاهش دهد و روزهای ازکارافتادگی را نیز تا ۵۰ درصد کاهش دهد.
مدیرکل دفتر بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت در پایان تأکید کرد: خودمراقبتی میتواند به ارتقای سلامت، افزایش کیفیت زندگی، افزایش رضایت مردم، استفاده منطقیتر از خدمات سلامت و کاهش هزینههای نظام سلامت منجر شود و آموزش خودمراقبتی یکی از اهداف مهم برنامههای آموزشی نظام سلامت است.