پرستاری از جمله حرفه‌هایی است که دانش تخصصی، مسئولیت‌پذیری و تعهد انسانی در آن جایگاهی اساسی دارد. پرستاران در کنار بیماران و خانواده‌های نگران آنان حضور دارند و با ارائه مراقبت‌های تخصصی، بخش مهمی از فرایند درمان را بر عهده می‌گیرند. اهمیت این نقش در شرایط عادی نیز انکارناپذیر است، اما در بحران‌هایی مانند جنگ، همه‌گیری بیماری‌ها و حوادث پیش‌بینی‌نشده، ضرورت حضور و آمادگی این نیروها بیش از گذشته آشکار می‌شود.
در جنگ ۴۰روزه اخیر آمریکا علیه ایران، استمرار خدمات درمانی و رسیدگی به مجروحان و بیماران، اهمیت آمادگی و هماهنگی کادر درمان را بار دیگر نشان داد. پرستاران در این شرایط، در کنار سایر اعضای نظام سلامت، مسئولیت مراقبت از بیماران را دنبال کردند؛ مسئولیتی که در شرایط بحرانی، با فشارهای کاری و نگرانی‌های ناشی از وضعیت عمومی جامعه همراه بود.
در دوران همه‌گیری کرونا نیز پرستاران با چالش‌های متعددی روبه‌رو شدند. خطر ابتلا، ساعات طولانی کار، فشارهای روانی و نگرانی از انتقال بیماری به اعضای خانواده، بخشی از دشواری‌های این دوره بود. با وجود این شرایط، پرستاران در بخش‌های بیمارستانی، اورژانس‌ها و واحدهای مراقبت ویژه به ارائه خدمات ادامه دادند و در کنار دیگر اعضای کادر درمان، برای بهبود بیماران تلاش کردند.
مرور این تجربه‌ها نشان می‌دهد که توان حرفه‌ای، انگیزه و شرایط کاری پرستاران، از عوامل مؤثر بر کیفیت خدمات درمانی است. از این رو، قدردانی از جامعه پرستاری نباید به مناسبت‌های تقویمی محدود بماند، بلکه لازم است در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های اجرایی نظام سلامت نیز مورد توجه قرار گیرد.
حمایت از پرستاران؛ ضرورتی برای ارتقای سلامت جامعه
یکی از مهم‌ترین محورهای حمایت از پرستاران، رسیدگی به مطالبات مالی و پرداخت به‌موقع معوقات است. تأخیر در پرداخت مطالبات می‌تواند دغدغه‌های معیشتی کارکنان را افزایش دهد و بر رضایت شغلی آنان تأثیر بگذارد. در این زمینه، بررسی دقیق مطالبات، تأمین منابع مالی و ارائه برنامه‌ای شفاف برای پرداخت‌ها، از جمله اقداماتی است که انتظار می‌رود از سوی دستگاه‌های مسئول پیگیری شود.
تأمین نیروی انسانی متناسب با نیاز مراکز درمانی نیز از دیگر الزامات بهبود شرایط حرفه‌ای پرستاران است. کمبود نیروی پرستاری و افزایش حجم کار، فشار مضاعفی بر کارکنان وارد می‌کند و می‌تواند بر کیفیت مراقبت از بیماران تأثیر بگذارد. برنامه‌ریزی برای جذب و نگهداشت نیرو، توزیع متوازن پرستاران در مراکز درمانی و توجه به ظرفیت واقعی بیمارستان‌ها، می‌تواند به کاهش فشار کاری و ارتقای کیفیت خدمات سلامت کمک کند.
سامان‌دهی ساعات کاری، رعایت ضوابط استراحت، پرداخت منصفانه اضافه‌کاری و اجرای مؤثر قوانین مرتبط با تعرفه‌گذاری خدمات پرستاری نیز از موضوعاتی است که به پیگیری مستمر مدیران و نهادهای مسئول نیاز دارد. شفافیت در محاسبه و پرداخت مطالبات، علاوه بر کاهش ابهام‌ها، می‌تواند به تقویت اعتماد میان کارکنان و مدیران نظام سلامت کمک کند.
در کنار مسائل مالی و کاری، امنیت شغلی و سلامت جسمی و روانی پرستاران نیز باید در برنامه‌های حمایتی مورد توجه قرار گیرد. فراهم کردن محیط کار ایمن، حمایت از کارکنان در برابر خشونت، دسترسی به خدمات مشاوره‌ای و روان‌شناختی و تعیین تکلیف وضعیت استخدامی نیروها، از اقداماتی است که می‌تواند به افزایش انگیزه و ماندگاری نیروی انسانی در نظام سلامت کمک کند.
تحقق این اهداف، نیازمند تعامل مستمر میان مسئولان حوزه سلامت، مدیران مراکز درمانی و نمایندگان جامعه پرستاری است. شناسایی دقیق مشکلات، تعیین اولویت‌ها، تدوین برنامه‌های اجرایی و ارزیابی منظم نتایج، می‌تواند مسیر رسیدگی به مطالبات را روشن‌تر کند. حمایت مؤثر از پرستاران زمانی محقق می‌شود که مطالبات آنان به‌صورت شفاف بررسی شود و برای رفع مشکلات، راهکارهایی عملی و قابل پیگیری در نظر گرفته شود.
قدردانی که باید در عمل دیده شود
روز پرستار، فرصتی برای یادآوری نقش این قشر در حفظ سلامت جامعه و بررسی مسئولیت‌های نظام سلامت در قبال آنان است. تجربه جنگ و همه‌گیری کرونا نشان داد که تداوم خدمات درمانی تا چه اندازه به حضور نیروهای متخصص و متعهد وابسته است. با این حال، حفظ آمادگی نظام سلامت تنها به فداکاری فردی کارکنان متکی نیست و به فراهم بودن شرایط مناسب برای فعالیت حرفه‌ای آنان نیز نیاز دارد.
رسیدگی به معوقات، تأمین نیروی انسانی کافی، بهبود شرایط کاری، اجرای قوانین مرتبط با تعرفه‌گذاری خدمات پرستاری و حمایت از سلامت جسمی و روانی کارکنان، باید در زمره اولویت‌های مستمر حوزه سلامت قرار گیرد. پیگیری این موارد می‌تواند زمینه بهبود رضایت شغلی پرستاران و ارتقای کیفیت مراقبت از بیماران را فراهم کند.
فداکاری پرستاران در روزهای جنگ و بحران کرونا، جلوه‌ای از مسئولیت‌پذیری حرفه‌ای آنان بود؛ اما پاسداشت این تلاش‌ها، تنها با تبریک و برگزاری مراسم بزرگداشت محقق نمی‌شود. قدردانی واقعی زمانی معنا پیدا می‌کند که در تصمیم‌های مدیریتی، تخصیص منابع و اجرای برنامه‌های حمایتی نمود داشته باشد.
روز پرستار فرصتی برای قدردانی است، اما حمایت از پرستاران مسئولیتی مستمر است. توجه به معیشت، امنیت شغلی، کرامت حرفه‌ای و شرایط کاری این قشر، علاوه بر پاسخ‌گویی به مطالبات آنان، اقدامی ضروری برای تقویت نظام سلامت و ارتقای کیفیت خدمات درمانی به شمار می‌رود.
علی احمدی‌نیا، خبرنگار