به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری سلامت(طبنا)، دکتر باقری، مشاور رئیس سازمان حج و زیارت و مدیرکل بحران این سازمان، در نشست کمیته سلامت حج که در مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر برگزار شد، با اشاره به ضرورت بازنگری در سازوکارهای مدیریت بحران، اظهار کرد: مدیریت بحران صرفاً به اقدامات پس از وقوع حادثه محدود نمی‌شود، بلکه شناسایی عوامل خطر، پایش مستمر شرایط، دریافت هشدارهای به‌موقع و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول از ارکان اصلی پیشگیری و کنترل بحران است.
وی با بیان اینکه غافلگیری و کمبود اطلاعات از ویژگی‌های مهم شرایط بحرانی است، افزود: در صورت نبود سازوکارهای مناسب برای شناسایی نشانه‌های هشداردهنده و تشخیص به‌موقع مخاطرات، فرصت پیشگیری از حوادث کاهش می‌یابد؛ بنابراین لازم است نظامی منسجم برای پایش وضعیت، تحلیل اطلاعات و واکنش سریع در عملیات حج طراحی شود.
مدیرکل بحران سازمان حج و زیارت با اشاره به اقدامات انجام‌شده در عربستان در زمینه مدیریت تجمعات و کنترل تردد زائران تصریح کرد: مدیریت تجمعات با مدیریت جامع بحران تفاوت دارد و کنترل جمعیت به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی همه مخاطرات باشد. در کنار ساماندهی تردد زائران، باید نظام هشدار سریع و سازوکار واکنش هماهنگ نیز پیش‌بینی شود.
شناسایی نقاط پرخطر با استفاده از تجربیات میدانی
باقری با اشاره به تجربیات عملیات حج در سال‌های گذشته، شناسایی نقاط حادثه‌خیز در مسیرهای تردد زائران را ضروری دانست و گفت: در یکی از عملیات‌های حج، نبود حفاظ و فنس مناسب در محدوده خروجی‌های مسجدالحرام و مسیر حرکت زائران به سمت اتوبوس‌ها می‌توانست زمینه‌ساز بروز حادثه شود که با شناسایی این وضعیت و طرح موضوع با مسئولان ذی‌ربط عربستان، اقدامات لازم برای اصلاح شرایط پیگیری شد.
وی همچنین با اشاره به مشکلات ناشی از ازدحام در مسیر حرکت زائران به سمت رمی جمرات افزود: در برخی مواقع، با وجود تعیین زمان حرکت کاروان‌ها، مسدود شدن مسیر توسط نیروهای پلیس موجب توقف طولانی‌مدت زائران می‌شود.
به گفته وی، این شرایط به‌ویژه برای سالمندان و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای می‌تواند مخاطراتی مانند کم‌آبی بدن، افزایش فشارخون، گرمازدگی و سایر عوارض جسمانی را به دنبال داشته باشد؛ ازاین‌رو، شناسایی شرایط پرخطر، پیش‌بینی مسیرهای جایگزین و اتخاذ تصمیمات به‌موقع برای مدیریت تردد زائران اهمیت ویژه‌ای دارد.
ضعف هماهنگی و ناکارآمدی سامانه‌ها؛ از عوامل زمینه‌ساز بحران
مشاور رئیس سازمان حج و زیارت در ادامه، برخی عوامل انسانی، سازمانی و فناورانه را از زمینه‌های بروز بحران برشمرد و اظهار کرد: ضعف دانش و مهارت برخی عوامل اجرایی، ناکارآمدی احتمالی سامانه‌های نرم‌افزاری و روش‌های عملیاتی، نبود سازوکارهای هشداردهنده انسانی و دیجیتال، تعارض‌های درون‌سازمانی میان مدیران و تصمیم‌گیران و همچنین ضعف هماهنگی و کاهش سطح رضایتمندی از جمله عواملی هستند که می‌توانند زمینه‌ساز بروز یا تشدید بحران در عملیات حج شوند.
توسعه سامانه‌های اطلاعات سلامت؛ فرصتی برای پیشگیری از بحران
باقری با اشاره به پیشرفت‌های حاصل‌شده در حوزه فناوری اطلاعات و همکاری‌های صورت‌گرفته با مرکز پزشکی حج و زیارت گفت: در سال‌های گذشته، دسترسی به اطلاعات سلامت زائران با محدودیت‌هایی همراه بود، اما با توسعه سامانه‌های اطلاعاتی، امروز امکان شناسایی و طبقه‌بندی زائران بر اساس وضعیت سلامت و سطح خطرپذیری آنان فراهم شده است.
وی افزود: استفاده مؤثر از این اطلاعات می‌تواند به برنامه‌ریزی دقیق‌تر در حوزه بهداشت و درمان و حتی نظارت بر وضعیت تغذیه زائران کمک کند؛ با این حال، صرف جمع‌آوری و در اختیار داشتن اطلاعات کافی نیست، بلکه باید سازوکار مشخصی برای تحلیل داده‌ها، تبدیل اطلاعات به تصمیمات اجرایی و صدور هشدارهای مؤثر وجود داشته باشد.
ضرورت تعیین دقیق مسئولیت‌ها در زنجیره هشدار و واکنش
مدیرکل بحران سازمان حج و زیارت با تأکید بر لزوم تعیین مسئولیت دستگاه‌ها و بخش‌های مختلف در شرایط اضطراری خاطرنشان کرد: باید از پیش مشخص باشد که در صورت بروز شرایط پرخطر، چه مرجعی مسئول شناسایی و ارزیابی وضعیت است، چه نهادی هشدار را صادر می‌کند و کدام بخش وظیفه انتقال دستورالعمل‌ها به مدیران و عوامل کاروان‌ها را بر عهده دارد.
وی تأکید کرد: حتی اگر خطر به‌درستی شناسایی شود، در صورت مشخص نبودن مسئولیت‌ها، فرآیند اطلاع‌رسانی و نحوه اقدام، امکان مدیریت مؤثر شرایط و جلوگیری از پیامدهای احتمالی فراهم نخواهد شد.
باقری در پایان، مدیریت بحران را مجموعه‌ای از ساختارها، دستورالعمل‌ها، تصمیمات، برنامه‌ریزی‌ها و هماهنگی‌های بین‌بخشی دانست و گفت: ضروری است در عملیات حج، نظامی یکپارچه برای پایش شرایط، شناسایی مخاطرات، هشدار سریع، تصمیم‌گیری و هدایت اقدامات اجرایی مستقر شود تا با افزایش آمادگی و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، زمینه پیشگیری از حوادث و کاهش پیامدهای بحران فراهم و سلامت و ایمنی زائران بیش از پیش تأمین شود.