به گزارش خبرنگار خبرگزاری سلامت (طبنا) زنجان، سعیده زنوزیان در نشست خبری ترجمان دانش با تشریح نتایج طرح پژوهشی «مقایسه اثربخشی درمان شناختی رفتاری فراتشخیصی (پروتکل یکپارچه) به‌صورت حضوری و آنلاین»، اظهار کرد: این پژوهش با حمایت مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت و با هدف بررسی اثربخشی دو شیوه ارائه این درمان بر نشانه‌های هیجانی و برخی مؤلفه‌های مرتبط با آن انجام شد.
وی با اشاره به شیوع بالای اختلالات اضطرابی و خلقی در جوامع مختلف افزود: بر اساس مطالعات، شیوع اختلالات اضطرابی در جهان حدود ۳۲ درصد و اختلالات خلقی مانند افسردگی حدود ۱۴ درصد گزارش شده است؛ در ایران نیز شیوع کلی این اختلالات در برخی مطالعات حدود ۳۶ تا ۴۰ درصد برآورد شده که ضرورت مداخلات به‌هنگام و پیشگیرانه را نشان می‌دهد.
عضو هیئت علمی گروه روان‌شناسی بالینی دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی زنجان ادامه داد: در این کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده، افراد ۱۸ تا ۵۰ ساله دارای علائم پیش‌بالینی اختلالات هیجانی در استان زنجان، پس از انجام مصاحبه‌های تخصصی انتخاب شدند و در مجموع ۴۰ نفر در دو گروه ۲۰ نفره تحت درمان حضوری و آنلاین قرار گرفتند.
زنوزیان با بیان اینکه جلسات درمان به‌صورت فردی و در قالب یک دوره ۱۲ جلسه‌ای برگزار شد، گفت: هر جلسه حدود ۴۵ دقیقه زمان داشت و اثربخشی مداخله در سه مرحله پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری سه‌ماهه ارزیابی شد. در این پژوهش، علاوه بر شدت اضطراب و افسردگی، شاخص‌هایی مانند نشخوار فکری، عدم تحمل ابهام و اجتناب تجربی نیز مورد بررسی قرار گرفت.
وی با توضیح درباره برخی از این مؤلفه‌ها بیان کرد: نشخوار فکری به درگیری مکرر ذهن با پرسش‌ها و افکاری گفته می‌شود که فرد برای آن‌ها پاسخ روشنی پیدا نمی‌کند. همچنین افراد دارای اضطراب بالا معمولاً در مواجهه با بلاتکلیفی و شرایط مبهم دچار مشکل می‌شوند و عدم تحمل ابهام می‌تواند چرخه اضطراب را تشدید کند.
این عضو هیئت علمی اجتناب تجربی را از دیگر مؤلفه‌های مهم در اختلالات هیجانی دانست و افزود: برخی افراد برای مواجه نشدن با هیجان‌های ناخوشایندی مانند غم، شرم، اضطراب و احساس گناه، به رفتارهایی نظیر اهمال‌کاری، استفاده افراطی از فضای مجازی یا مصرف مواد روی می‌آورند. در درمان، تلاش می‌شود فرد به‌جای فرار از این هیجان‌ها، توانایی مواجهه و مدیریت آن‌ها را به دست آورد.
زنوزیان با تشریح نتایج پژوهش تصریح کرد: یافته‌ها نشان داد اجرای پروتکل یکپارچه در هر دو گروه حضوری و آنلاین به کاهش اضطراب، افسردگی، نشخوار فکری و اجتناب تجربی و افزایش تحمل ابهام منجر شده است. همچنین این تغییرات در پیگیری سه‌ماهه پایدار بوده و حتی در برخی شاخص‌ها بهبود بیشتری نسبت به مرحله پس‌آزمون مشاهده شده است.
وی تأکید کرد: تفاوت معناداری میان اثربخشی درمان در دو شیوه حضوری و آنلاین مشاهده نشد؛ بنابراین می‌توان از ظرفیت درمان آنلاین در کنار روش حضوری برای افزایش دسترسی افراد به خدمات روان‌شناختی استفاده کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی زنجان با اشاره به ویژگی‌های درمان شناختی رفتاری فراتشخیصی گفت: در روش‌های درمانی اختصاصی، برای هر اختلال معمولاً پروتکل و جلسات جداگانه‌ای در نظر گرفته می‌شود، اما پروتکل یکپارچه بر مؤلفه‌های مشترک میان اختلالات هیجانی تمرکز دارد. از این رو، افرادی که هم‌زمان با چند مشکل مانند اضطراب، افسردگی یا وسواس مواجه هستند، می‌توانند از یک مسیر درمانی مشترک بهره ببرند؛ موضوعی که می‌تواند در زمان، انرژی و هزینه درمان صرفه‌جویی کند.
زنوزیان با بیان اینکه این پروتکل قابلیت اجرا به‌صورت فردی و گروهی را دارد، اظهار کرد: در گروه‌درمانی نیز لازم نیست همه افراد یک تشخیص یکسان داشته باشند؛ بلکه می‌توان افرادی با مشکلات مختلف در طیف اختلالات هیجانی را در یک گروه قرار داد و بر عوامل مشترکی مانند نشخوار فکری و اجتناب تجربی کار کرد.
وی درباره محتوای جلسات این درمان توضیح داد: در جلسات ابتدایی، افزایش انگیزه و خودکارآمدی و تعیین اهداف درمان دنبال می‌شود. در ادامه، آموزش شناخت و آگاهی از هیجان‌ها، شناسایی و اصلاح ارزیابی‌های شناختی، بررسی رفتارهای اجتنابی و توجه به واکنش‌های جسمانی مرتبط با هیجان‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد و در جلسات پایانی نیز راهکارهای پیشگیری از عود آموزش داده می‌شود.
این روان‌شناس بالینی با تأکید بر نقش تمرین‌های بین جلسات در اثربخشی درمان گفت: این روش تمرین‌محور است و بخش مهمی از اثرات درمانی آن در فاصله میان جلسات اتفاق می‌افتد؛ بنابراین مشارکت و انگیزه مراجعان برای انجام تمرین‌ها اهمیت زیادی دارد.
زنوزیان با اشاره به ظرفیت‌های کاربردی این پژوهش در نظام سلامت استان خاطرنشان کرد: معاونت‌های آموزشی، درمان، فرهنگی و دانشجویی و بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی می‌توانند از نتایج این پژوهش بهره ببرند. آموزش این پروتکل به روان‌شناسان شاغل در بیمارستان‌ها، مراکز مشاوره دانشگاهی و مراکز بهداشتی می‌تواند زمینه استفاده گسترده‌تر از این روش را در سطح استان فراهم کند.
وی ادامه داد: با توجه به کوتاه‌تر بودن این پروتکل در مقایسه با برخی درمان‌های اختصاصی و امکان اجرای آن در حدود ۸ تا ۱۲ جلسه، می‌توان از ظرفیت آن برای مداخله به‌هنگام در افراد دارای علائم خفیف و متوسط استفاده کرد تا پیش از شدت گرفتن نشانه‌ها، اقدامات درمانی لازم انجام شود.
عضو هیئت علمی گروه روان‌شناسی بالینی دانشگاه علوم پزشکی زنجان با اشاره به نقش مراکز بهداشتی در شناسایی و ارجاع افراد گفت: اجرای تخصصی این پروتکل باید توسط روان‌شناسان آموزش‌دیده انجام شود، اما بهورزان و کارکنان حوزه بهداشت می‌توانند در شناسایی نشانه‌های اولیه، آگاه‌سازی افراد، ایجاد انگیزه برای دریافت خدمات و ارجاع به متخصصان نقش مؤثری داشته باشند.
زنوزیان همچنین بر ضرورت کاهش موانع مالی دسترسی به خدمات روان‌شناختی تأکید کرد و افزود: اگر این روش در مراکز دولتی و زیرمجموعه معاونت‌های مختلف دانشگاه به کار گرفته شود، امکان ارائه خدمات با هزینه کمتر و تعرفه‌های دولتی فراهم می‌شود و افراد بیشتری، به‌ویژه در مناطق دورافتاده، می‌توانند از آن بهره‌مند شوند.
وی نقش رسانه‌ها را در افزایش آگاهی عمومی درباره سلامت روان مهم دانست و گفت: همکاری دانشگاه و رسانه می‌تواند به آشنایی خانواده‌ها با نشانه‌های مشکلات هیجانی و راه‌های دریافت کمک تخصصی کمک کند. تولید برنامه‌های جذاب آموزشی، انیمیشن برای کودکان و محتوای رسانه‌ای متناسب با خانواده‌ها می‌تواند در این زمینه مؤثر باشد.
زنوزیان در پایان با اشاره به اهمیت بهبود کیفیت زندگی در کنار کاهش علائم بیماری بیان کرد: هدف درمان تنها کاهش نشانه‌های اضطراب و افسردگی نیست، بلکه بهبود روابط خانوادگی و اجتماعی، عملکرد تحصیلی و شغلی و ارتقای کیفیت زندگی افراد نیز اهمیت دارد. بر این اساس، درمان آنلاین در کنار درمان حضوری می‌تواند راهکاری مؤثر و در دسترس برای گسترش خدمات سلامت روان باشد.
انتهای پیام/