به گزارش خبرگزاری سلامت، یُد ماده‌ای ضروری برای عملکرد طبیعی غده تیروئید است و کمبود آن می‌تواند سلامت افراد، به‌ویژه زنان باردار و کودکان را تحت تأثیر قرار دهد. برخلاف تصور رایج، طبیعی یا معدنی بودن نمک به معنای سالم‌تر بودن آن نیست، بسیاری از نمک‌های رنگی و سنتی ید کافی ندارند و جایگزین کردن نمک یددار تصفیه‌شده با این محصولات می‌تواند دریافت یُد روزانه را کاهش دهد.
در کنار انتخاب نمک مناسب، باید به میزان مصرف آن نیز توجه داشت، چراکه حتی نمک‌های یُددار هم در صورت مصرف بیش از اندازه می‌توانند خطر ابتلا به فشار خون و بیماری‌های قلبی‌عروقی را افزایش دهند. بنابراین، رنگ و ظاهر متفاوت یک محصول نباید معیار انتخاب آن باشد، آنچه اهمیت دارد، سلامت، استاندارد بودن و برخورداری از ید کافی است.
یک متخصص تغذیه با با اشاره به رواج مصرف نمک‌های رنگی، صورتی و دریایی در برخی خانواده‌ها، گفت: این نمک‌ها به دلیل نداشتن ید کافی و احتمال وجود ناخالصی‌های مضر، مورد تأیید و توصیه نیستند و جایگزین کردن آن‌ها با نمک یددار تصفیه‌شده می‌تواند سلامت جامعه، به‌ویژه کودکان و مادران باردار را تحت تأثیر قرار دهد.
فتح‌اله پورعلی با اشاره به اهمیت ید در سلامت بدن، اظهار کرد: ید یکی از عناصر ضروری برای بدن است که اگرچه روزانه به مقدار کمی به آن نیاز داریم، اما نقش بسیار بزرگی در سلامت انسان ایفا می‌کند. تولید هورمون‌های تیروئید به وجود ید وابسته است و کمبود این عنصر می‌تواند به‌ویژه بر رشد مغزی افراد تأثیر بگذارد، این تأثیر در دوران جنینی و کودکی بسیار جدی‌تر است.
وی با بیان اینکه کمبود ید می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای سلامت فرد و جامعه داشته باشد، افزود: در گذشته یکی از نشانه‌های شناخته‌شده کمبود ید، بروز گواتر و بزرگ شدن غده تیروئید بود که به‌صورت تورم در ناحیه گلو، به‌ویژه در زنان، مشاهده می‌شد، اما زمانی که این نشانه‌ها ظاهر می‌شوند، کمبود ید اثرات خود را بر بدن گذاشته است، بنابراین لازم است وضعیت دریافت ید در جامعه به‌صورت جدی و مستمر پیگیری شود.
وی با تشریح پیامدهای کمبود ید، گفت: گواتر، کم‌کاری تیروئید، اختلال در عملکرد دستگاه تولیدمثل، عقب‌ماندگی ذهنی و جسمی و افزایش مرگ‌ومیر کودکان از جمله عوارض کمبود این عنصر هستند. این مسئله تنها به سلامت جسمی افراد محدود نمی‌شود، بلکه با کاهش ضریب هوشی و توانایی‌های ذهنی، می‌تواند بر توسعه اجتماعی و اقتصادی جامعه نیز اثرگذار باشد.
وی ادامه داد: اهمیت کمبود ید به اندازه‌ای است که در برخی ارزیابی‌ها به‌عنوان یکی از شاخص‌های توسعه‌ای کشورها مورد توجه قرار می‌گیرد، چراکه وضعیت دریافت ید در جامعه با سطح سلامت و توانمندی نسل آینده ارتباط مستقیم دارد. در دوران جنینی، کمبود ید می‌تواند زمینه‌ساز سقط جنین، ناهنجاری‌های مادرزادی، افزایش مرگ‌ومیر نوزادان، اختلالات حرکتی، روانی و ذهنی، کم‌کاری تیروئید و عقب‌ماندگی ذهنی شود. در دوران کودکی و نوجوانی نیز گواتر، کم‌کاری تیروئید و اختلال در رشد روانی و جسمی از پیامدهای آن است و در بزرگسالی نیز گواتر، کم‌کاری تیروئید و اختلال در عملکرد روانی بروز می‌کند.
وی با بیان اینکه کمبود ید می‌تواند ضریب هوشی کودکان را به‌طور قابل توجهی کاهش دهد، گفت: برآوردها نشان می‌دهد این کمبود می‌تواند ۱۳.۵ امتیاز از ضریب هوشی کودکان بکاهد که رقم بسیار بزرگی است و حتی می‌تواند مسیر زندگی و آینده یک فرد را تغییر دهد.
وی افزود: پس از اجرای برنامه غنی‌سازی نمک با ید از سال ۱۳۷۰ در کشور، اتفاقات مثبتی در این زمینه رخ داد و بر اساس آمارهای مطرح‌شده، در مجموع حدود ۷۰ میلیون امتیاز به ضریب هوشی کودکان ایرانی اضافه شد. در سطح جهانی نیز استفاده از نمک یددار به‌عنوان یکی از مناسب‌ترین و کم‌هزینه‌ترین روش‌های پیشگیری از کمبود ید شناخته می‌شود.
این متخصص تغذیه اظهار کرد: یکی از راه‌های تأمین ید مورد نیاز بدن، مصرف مواد غذایی حاوی این عنصر است، اما متأسفانه میزان ید موجود در بسیاری از مواد غذایی به اندازه‌ای نیست که بتوان تنها با تکیه بر آن‌ها کمبود ید بدن را جبران کرد. شیر، ماهی، گوشت و تخم‌مرغ از جمله مواد غذایی حاوی ید هستند، اما حتی اگر افراد به میزان کافی از این مواد غذایی استفاده کنند، باز هم نمی‌توان با اطمینان گفت که نیاز بدن به ید به‌طور کامل تأمین خواهد شد.
پورعلی، مکمل‌یاری را یکی دیگر از راهکارهای پیشگیری از کمبود ید عنوان کرد و گفت: در نظام بهداشتی کشور برای مادران باردار مکمل‌هایی در نظر گرفته شده است. در گذشته مکمل‌های مولتی‌ویتامین و اسیدفولیک تجویز می‌شد، اما اکنون با توجه به اهمیت ید، این مکمل‌ها به مولتی‌مینرال و یدوفولیک تغییر یافته‌اند تا ید مورد نیاز نیز در برنامه مکمل‌یاری مادران باردار تأمین شود.
وی با اشاره به غنی‌سازی نمک به‌عنوان دومین راهکار اصلی پیشگیری از کمبود ید در کشور، اظهار کرد: در برنامه‌های جهانی، نمک به‌عنوان ماده‌ای مناسب برای غنی‌سازی با ید انتخاب شده است تا از این طریق نیاز جامعه به این عنصر تأمین شود، اما متأسفانه در کنار نمک‌های استاندارد، محصولاتی نیز وارد بازار شده‌اند که با استانداردهای ملی مطابقت ندارند.
پور علی با اشاره به رواج مصرف نمک‌های دریایی و رنگی در برخی خانواده‌ها، افزود: نمک‌های صورتی هیمالیا، بنفش، آبی و نمک دریا از جمله محصولاتی هستند که گاهی با تبلیغات گسترده و با ادعای طبیعی و سالم بودن به مصرف‌کنندگان معرفی می‌شوند، در حالی که این تبلیغات بیشتر با اهداف اقتصادی و منافع برخی افراد انجام می‌شود و استفاده از این محصولات می‌تواند به سلامت جامعه آسیب بزند.
وی تأکید کرد: نمک دریا و نمک‌های رنگی به شکل تصفیه‌نشده و فاقد ید کافی به هیچ عنوان توصیه نمی‌شوند. البته اگر نمکی از هر منبعی، از جمله نمک دریا، به‌صورت استاندارد تصفیه شده و یددار باشد، مصرف آن از این نظر مشکلی ندارد.
پورعلی با تشریح تفاوت نمک تصفیه‌شده با نمک‌های سنتی و رنگی، گفت: در فرآیند تصفیه نمک، ناخالصی‌های آن گرفته می‌شود و محصول به نمک خالص‌تری تبدیل می‌شود. ما از نمک، طعم شوری آن را می‌خواهیم و قرار نیست مواد و ناخالصی‌های دیگری همراه آن وارد بدن شود.
وی ادامه داد: در نمک‌های دریا و سنگ نمک ممکن است مقادیری ید وجود داشته باشد، اما این مقدار کافی و قابل اتکا نیست. وقتی برای تأمین ید مورد نیاز جامعه، این عنصر به نمک اضافه می‌شود، نمی‌توان انتظار داشت نمک‌های رنگی و سنگ نمک‌های تصفیه‌نشده که ید کافی ندارند، جایگزین مناسبی برای نمک یددار باشند.