به گزارش خبرگزاری سلامت، سیدرضا رئیس‌کرمی عصر شنبه در نشست خبری چهارمین کنگره علمی مصرف بهینه آنتی‌بیوتیک‌ها و پیشگیری از مقاومت میکروبی که در ستاد دانشگاه برگزار شد، با اشاره به ضرورت توجه جدی‌تر به موضوع مقاومت میکروبی اظهار کرد: شرایط فعلی در این حوزه مطلوب نیست و به همین دلیل دانشگاه‌ها، به‌ویژه دانشگاه علوم پزشکی تهران و بیمارستان‌های بزرگی مانند بیمارستان امام خمینی (ره)، با توجه به گستردگی رشته‌های تخصصی و تنوع بیماران، باید در این زمینه پیشتاز باشند.
وی افزود: برگزاری برنامه‌های سالانه در زمینه مصرف بهینه آنتی‌بیوتیک‌ها فرصتی است تا بار دیگر نسبت به این موضوع حساس شویم، مباحث علمی را مرور کنیم و برای دستیابی به نتایج مثبت گام برداریم.
درخواست بیماران برای سرم و آنتی‌بیوتیک، یکی از عوامل افزایش تجویز
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران با بیان اینکه فرهنگ مصرف دارو در جامعه نیازمند اصلاح است، به تجربه شخصی خود از ابتلا به سرماخوردگی اشاره کرد و گفت: هفته گذشته به سرماخوردگی خفیفی مبتلا شدم، اما افراد مختلفی از همکاران تا اعضای خانواده مرتب از من می‌پرسیدند چرا سرم نزده‌ام یا آنتی‌بیوتیک مصرف نکرده‌ام. این در حالی بود که علائم بیماری به‌وضوح نشان می‌داد با یک بیماری ویروسی مواجه هستیم و نیازی به مصرف آنتی‌بیوتیک یا دریافت سرم وجود ندارد.
رئیس‌کرمی ادامه داد: متأسفانه چنین فرهنگی در جامعه رواج پیدا کرده و حتی گاهی با اصرار و گلایه از پزشک خواسته می‌شود که سرم یا آنتی‌بیوتیک تجویز کند. البته در کنار درخواست بیماران، تجویزهای مکرر پزشکان نیز در شکل‌گیری این ذهنیت در جامعه بی‌تأثیر نبوده است.
وی با اشاره به هزینه‌های تحمیل‌شده به مردم بر اثر این نوع درمان‌ها توضیح داد: حتی اگر هزینه سرم و خدمات درمانی سرپایی افزایش پیدا کند، نباید این موضوع را بهانه‌ای برای ادامه یک اقدام نادرست بدانیم. مراجعه به درمانگاه و دریافت سرم برای بیماری‌ای که به آن نیاز ندارد، ممکن است هزینه چندمیلیونی به بیمار تحمیل کند؛ در حالی که اساساً این اقدام ضرورتی ندارد.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران تأکید کرد: منابع حوزه سلامت باید به سمت مناطق محروم، بیماران خاص و تأمین داروهای ضروری و حیاتی هدایت شود و بیمه‌ها نیز در این زمینه نقش مؤثری ایفا کنند؛ نه اینکه هزینه‌ها صرف اقداماتی شود که نه‌تنها کمکی به درمان نمی‌کند، بلکه ممکن است به مقاومت دارویی منجر شود.
رئیس‌کرمی برای توضیح پیامدهای مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌ها، این موضوع را به استفاده نامتناسب از سلاح در میدان جنگ تشبیه کرد و گفت: در یک میدان جنگ محدود، اگر بتوان با یک سلاح ساده شرایط را مدیریت کرد، استفاده از توپ ضرورتی ندارد. در بیمارستان نیز نباید به جای داروهای ساده‌تر، به سراغ داروهایی برویم که برای موارد خاص و شمار محدودی از بیماران در نظر گرفته شده‌اند.
وی افزود: برخی آنتی‌بیوتیک‌ها باید فقط برای شرایط خاص و با تشخیص و اجازه متخصصان مربوطه مصرف شوند. اگر استفاده از این داروها به یک اقدام روتین تبدیل شود و هر فردی بتواند بدون ضابطه از آنها استفاده کند، در مدت کوتاهی اثربخشی این داروها را از دست خواهیم داد.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: در چنین شرایطی، ناچار می‌شویم برای مقابله با میکروب‌ها از داروهای قوی‌تر استفاده کنیم؛ اما در نهایت ممکن است به نقطه‌ای برسیم که دیگر داروی مؤثرتری در اختیار نداشته باشیم و در برابر میکروب‌های مقاوم ناتوان شویم.
وی با بیان اینکه همین مسئله در سطح جامعه نیز اتفاق می‌افتد، توضیح داد: وقتی میکروب‌های موجود در جامعه به‌طور مکرر و بدون برنامه در معرض آنتی‌بیوتیک قرار می‌گیرند، به‌تدریج مقاومت ایجاد می‌شود. در نتیجه، داروهای معمول و ارزان‌قیمت مانند آموکسی‌سیلین ممکن است دیگر اثربخشی لازم را نداشته باشند و ناچار شویم از داروهای گران‌تر و دارای عوارض بیشتر استفاده کنیم.
مینو محرز، متخصص بیماری‌های عفونی و عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران، نیز در این نشست با اشاره به افزایش نگران‌کننده مقاومت میکروبی در کشور اظهار کرد: مقاومت میکروبی به‌شدت در حال افزایش است و با ادامه روند فعلی مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، ممکن است در آینده با شرایطی مواجه شویم که درمان عفونت‌ها بسیار دشوار شود. در واقع، با این شیوه مصرف، نسل آینده را در معرض خطر قرار می‌دهیم.
وی با انتقاد از نبود نظارت کافی بر دسترسی و مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها افزود: یکی از مشکلاتی که در سال‌های اخیر به وضعیت مصرف این داروها اضافه شده، افزایش تعداد داروخانه‌ها و دسترسی آسان به انواع آنتی‌بیوتیک‌هاست. در کشور ما سطح‌بندی مشخصی برای آنتی‌بیوتیک‌ها وجود ندارد و داروهایی که باید صرفاً در بیمارستان و تحت نظر متخصصان استفاده شوند، در داروخانه‌ها نیز در دسترس قرار دارند.
محرز ادامه داد: برخی از این داروها حتی با نسخه پزشک عمومی در اختیار بیماران قرار می‌گیرند؛ در حالی که باید مشخص باشد چه پزشکی مجاز به تجویز هر گروه از آنتی‌بیوتیک‌هاست و برای استفاده از داروهای خاص چه شرایط و تأییدیه‌ای لازم است.
این متخصص بیماری‌های عفونی با تأکید بر ضرورت تعیین متولی مشخص برای مدیریت مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها گفت: باید یک مجموعه مسئولیت نظارت بر مصرف این داروها را برعهده بگیرد. نمی‌توان اجازه داد هر پزشکی بدون محدودیت، هر نوع آنتی‌بیوتیکی را تجویز کند. برخی از این داروها باید تنها در شرایط خاص و با تأیید متخصصان مربوطه مصرف شوند.
وی با اشاره به تجربه برخی کشورها در مدیریت مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها بیان کرد: در بعضی کشورها، برای تجویز و مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها ضوابط مشخصی وجود دارد و حتی در بیمارستان نیز استفاده از برخی داروها باید با تأیید متخصصان انجام شود. این شیوه‌ها سال‌هاست در برخی مراکز درمانی اجرا می‌شود و می‌توان از تجربه آنها برای اصلاح وضعیت کشور استفاده کرد.
اختلاف ۱۰ برابری مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران
محرز با اشاره به آمار ارائه‌شده درباره میزان مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران و آلمان گفت: در گزارشی که اخیراً منتشر شده، مصرف آنتی‌بیوتیک در دو کشور با جمعیت تقریباً مشابه مقایسه شده است. بر اساس این گزارش، مصرف سالانه آنتی‌بیوتیک در آلمان حدود هشت تن و در ایران حدود ۸۰ تن اعلام شده است. این اختلاف بسیار زیاد است و نشان می‌دهد که باید در شیوه تجویز و مصرف این داروها بازنگری جدی صورت گیرد.
وی با ابراز نگرانی از وضعیت مصرف آنتی‌بیوتیک در کشور افزود: مقایسه میزان مصرف ما با کشورهای دیگر نشان می‌دهد که شرایط مناسبی نداریم. حتی در مقایسه با برخی کشورهای آفریقایی نیز وضعیت مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران نگران‌کننده است و نباید اجازه دهیم این روند ادامه پیدا کند.
عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران با بیان اینکه برای اصلاح این وضعیت باید آموزش عمومی و تخصصی در دستور کار قرار گیرد.