به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری سلامت(طبنا) به نقل از نقل از روابط عمومی رسانه ملی، ندا ملکی در تشریح ضرورت توجه به تجربه زنان و خانواده‌های شهدا در تولید محتوای فاطمی‌گفت: سخن گفتن از خانواده‌های معظم شهدا، به‌ویژه مادران، همسران و بانوان شهید، مسئولیتی دشوار و سنگین است. در ماه‌های گذشته، در دیدارها و معاشرت‌هایی که با برخی از این خانواده‌ها داشته‌ام، از نزدیک با عمق اندوه، دشواری فقدان و رنج جانکاهی که تحمل می‌کنند، مواجه شده‌ام؛ رنجی که توصیف آن در قالب واژگان و تعابیر متعارف، به‌آسانی امکان‌پذیر نیست.
ملکی افزود: جامعه ایران در پی فقدان رهبر شهید و دیگر عزیزان خود، سوگی عمیق و جمعی را تجربه می‌کند؛ بااین‌حال، استمرار شرایط جنگی و ضرورت مواجهه فعال با اقتضائات آن، فرصت و مجال کافی برای سوگواری متعارف را محدود کرده است. در چنین شرایطی، مناسبت‌های مذهبی و آیین‌های سوگواری برای سیدالشهدا (ع) و حضرت فاطمه زهرا (س)، افزون بر جایگاه اعتقادی و معنوی خود، می‌توانند بستری برای تسکین آلام، بازسازی پیوندهای عاطفی و بازیابی آرامش روانی و جمعی باشند.
وی ادامه داد: بااین‌همه، سنگینی فقدان و دشواری تحمل فراق همچنان پابرجاست. هنگامی‌که از شهادت زنان، داغ‌دیدگی مادران و تجربه خانواده‌هایی سخن می‌گوییم که عزیزان خود را در جنگ ازدست‌داده‌اند، با لایه‌های عمیق‌تری از رنج انسانی مواجه می‌شویم. برای نمونه، مواجهه با مادران داغ‌دیده میناب و شنیدن روایت فقدان فرزندانشان، تجربه‌ای به‌شدت تأثیرگذار است که انسان را با ژرفای اندوه و شکنندگی حیات انسانی روبه‌رو می‌سازد.
این استاد دانشگاه با اشاره به ظرفیت آموزه‌های دینی در مواجهه با بحران‌ها تصریح کرد: در کنار به رسمیت شناختن رنج و اندوه ناشی از فقدان، معارف اسلامی و آموزه‌های قرآنی افق دیگری را نیز پیش روی انسان می‌گشایند؛ افقی که در آن صبر، توکل، امید و استعانت از نماز، منابعی برای حفظ انسجام درونی و استمرار حیات معنادار به شمار می‌روند. توصیه قرآن کریم به یاری جستن از صبر و نماز، ناظر بر ظرفیتی معنوی است که می‌تواند انسان را در مواجهه با دشواری‌ها یاری رساند.
وی تأکید کرد: البته صبر در این منظومه معنایی، به مفهوم انفعال، سرکوب اندوه یا تسلیم در برابر شرایط نیست، بلکه می‌توان آن را نوعی پایداری آگاهانه و مسئولانه دانست که به انسان امکان می‌دهد ضمن پذیرش واقعیت رنج، توان کنشگری و امید به آینده را حفظ کند. از این منظر، تاب‌آوری صرفاً تحمل دشواری‌ها نیست، بلکه ظرفیت بازسازی روانی، بازیابی معنا و استمرار مسئولیت‌پذیری در دل بحران است.
ملکی اظهار کرد: زنان ایرانی در بحران‌های اجتماعی و جنگ‌های اخیر، جلوه‌های ارزشمندی از این ظرفیت را به نمایش گذاشته‌اند. بسیاری از آنان، با وجود تجربه عمیق فقدان و سوگ، توانسته‌اند از دل رنج، افق‌های تازه‌ای از معنا، مسئولیت اجتماعی و کنشگری اخلاقی پدید آورند. این زنان نه‌تنها حاملان تجربه رنج، بلکه راویان حقیقت، مطالبه‌گران عدالت و پاسداران امید و استقامت در جامعه بوده‌اند.
وی افزود: حضور اجتماعی مادران، همسران و خانواده‌های شهدا، به‌ویژه در عرصه‌های مطالبه‌گری، روایتگری و پاسداشت آرمان‌های عزیزان ازدست‌رفته، نشان می‌دهد که سوگواری و کنشگری اجتماعی لزوماً در تقابل با یکدیگر قرار ندارند. گاه انسان در متن عمیق‌ترین تجربه‌های فقدان، به درکی تازه از مسئولیت فردی و اجتماعی دست می‌یابد و می‌کوشد رنج شخصی خود را به کنشی معنادار در عرصه عمومی‌پیوند بزند.
این مجری‌کارشناس رسانه ملی با اشاره به جایگاه تاریخی زنان در تحولات جوامع اسلامی‌بیان کرد: در تاریخ اسلام، حضور زنان در بزنگاه‌های سرنوشت‌ساز، هرگز به نقشی حاشیه‌ای یا صرفاً عاطفی محدود نبوده است. زنان در مقاطع گوناگون تاریخی، از طریق روایتگری، تربیت نسل، مقاومت فرهنگی، مشارکت اجتماعی و دفاع از حقیقت و عدالت، در حفظ هویت جمعی و استمرار ارزش‌های بنیادین جامعه نقش‌آفرینی کرده‌اند.
وی ادامه داد: از منظر جامعه‌شناسی تاریخی، در شرایطی که جوامع با بحران‌های گسترده‌ای همچون جنگ، فشارهای بیرونی، گسست‌های اجتماعی یا فقدان شخصیت‌های اثرگذار مواجه می‌شوند، شبکه‌های ارتباطی، پیوندهای عاطفی و ظرفیت‌های مشارکتی زنان می‌توانند به منابع مهمی‌برای حفظ انسجام اجتماعی و بازتولید سرمایه اجتماعی تبدیل شوند.
ملکی تأکید کرد: بر همین اساس، ایام شهادت حضرت صدیقه طاهره (س) فرصتی ارزشمند برای بازخوانی تاریخی و اجتماعی نقش زنان در مواجهه با بحران‌هاست؛ بازخوانی‌ای که نباید صرفاً بر توصیف مصائب و دشواری‌ها متمرکز باشد، بلکه لازم است ابعاد معرفتی، اخلاقی، تربیتی و اجتماعی کنشگری زنان را نیز آشکار سازد.
وی افزود: تاریخ معاصر ایران نیز سرشار از روایت زنانی است که با حضور مسئولانه خود در عرصه‌های گوناگون، در استمرار حیات اجتماعی و فرهنگی کشور سهمی تعیین‌کننده داشته‌اند. نادیده گرفتن این نقش، به معنای نادیده گرفتن بخشی مهم از حافظه تاریخی و ظرفیت‌های تمدنی جامعه ایران است.
ملکی با اشاره به جایگاه حضرت فاطمه زهرا (س) در تاریخ اسلام اظهار کرد: یکی از برجسته‌ترین جلوه‌های تاریخی کنشگری آگاهانه زنان را می‌توان در سیره حضرت زهرا (س) مشاهده کرد. ایشان در شرایط پیچیده سیاسی و اجتماعی پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) با حضور مسئولانه در عرصه عمومی، تبیین مواضع و دفاع از حق و عدالت، الگویی ماندگار از پیوند معرفت دینی و مسئولیت اجتماعی ارائه کردند.
وی تصریح کرد: خطبه فدکیه را نباید صرفاً به یک مطالبه یا اعتراض سیاسی فروکاست. این خطبه، افزون بر ابعاد تاریخی و اعتقادی خود، واجد مضامین عمیق توحیدی، اخلاقی، اجتماعی و سیاسی است و می‌توان آن را نمونه‌ای برجسته از روشنگری، استدلال‌ورزی و دفاع آگاهانه از حقیقت در شرایط بحرانی جامعه دانست.
این استاد دانشگاه ادامه داد: اهمیت این الگو در آن است که حضرت زهرا (س) در مواجهه با بحران، صرفاً به بیان رنج شخصی اکتفا نکردند، بلکه با برخورداری از بصیرت، شجاعت و احساس مسئولیت، به تبیین حقیقت و صیانت از ارزش‌های بنیادین جامعه اسلامی‌پرداختند. این پیوند میان رنج، آگاهی و کنشگری مسئولانه، یکی از ظرفیت‌های مهم سیره فاطمی‌برای بازخوانی در جهان معاصر است.
وی افزود: این سنت تاریخی را می‌توان در سیره حضرت زینب کبری (س) نیز مشاهده کرد؛ بانویی که پس از واقعه عاشورا، در اوج مصیبت و فقدان، با روایتگری آگاهانه و روشنگری اجتماعی، در حفظ پیام نهضت حسینی نقشی ماندگار ایفا کرد.
ملکی خاطرنشان کرد: این الگوهای تاریخی همچون چراغ‌هایی روشن در مسیرهای دشوارند؛ مسیرهایی که در میان طوفان حوادث و بحران‌های اجتماعی، امکان جهت‌یابی و استمرار حرکت را فراهم می‌سازند. حضرت زهرا (س) و حضرت زینب (س) به ما می‌آموزند که تجربه رنج، هرچند عمیق و جانکاه باشد، لزوماً به انفعال و فروپاشی معنا منتهی نمی‌شود، بلکه می‌تواند در پرتو ایمان، آگاهی و مسئولیت‌پذیری، به بستری برای کنشگری اخلاقی و اجتماعی تبدیل شود.
این مجری‌کارشناس رسانه ملی با تأکید بر مسئولیت رسانه در بازنمایی الگوهای دینی بیان کرد: رسانه ملی باید بتواند این مفاهیم عمیق را از سطح گزاره‌های انتزاعی و بیان‌های تکراری فراتر ببرد و در قالب روایت‌هایی انسانی، ملموس و متناسب با تجربه زیسته مخاطبان بازآفرینی کند.
وی افزود: پرداختن به الگوی فاطمی نباید به ایام خاص یا بازنمایی محدود و تک‌بعدی از شخصیت حضرت زهرا (س) منحصر شود. آنچه اهمیت دارد، ارائه تصویری جامع، منسجم و الهام‌بخش از ابعاد مختلف زندگی ایشان است؛ تصویری که در آن، شخصیت حضرت زهرا (س) در مقام دختر، همسر، مادر، کنشگر اجتماعی و انسانی برخوردار از معرفت، عاطفه، شجاعت و مسئولیت‌پذیری موردتوجه قرار گیرد.
ملکی تصریح کرد: رسانه ملی می‌تواند با بهره‌گیری از ظرفیت آثار نمایشی، مجموعه‌های داستانی، مستندهای روایت‌محور، برنامه‌های ترکیبی و گفت‌وگوهای عمیق و مسئله‌محور، زمینه مواجهه‌ای تازه با این الگو را فراهم کند. در چنین رویکردی، هدف صرفاً انتقال اطلاعات تاریخی یا بیان فضائل نیست، بلکه ایجاد امکان فهم، همدلی و تأمل مخاطب درباره نسبت این فضائل با مسائل واقعی زندگی امروز است.
این استاد دانشگاه با اشاره به ضرورت شناخت ویژگی‌های نسلی در تولید محتوای دینی گفت: در شرایط کنونی و در میانه رقابت گسترده روایت‌ها و پیام‌های رسانه‌ای، نوجوانان و به‌ویژه دختران جوان بیش از هر زمان دیگری نیازمند الگوهایی هستند که علاوه بر برخورداری از اعتبار معرفتی و اخلاقی، برای آنان قابل‌فهم، باورپذیر و مرتبط با مسائل زندگی روزمره باشند.
وی ادامه داد: برای ایجاد پیوندی پایدار میان نسل جدید و شخصیت حضرت زهرا (س)، ابتدا باید نقاط اتصال میان نیازها، دغدغه‌ها، پرسش‌ها و تجربه‌های نوجوانان با ابعاد مختلف سیره ایشان شناسایی شود. الگوپذیری زمانی به فرایندی معنادار تبدیل می‌شود که مخاطب بتواند نسبت میان ارزش‌های ارائه‌شده و موقعیت‌های واقعی زندگی خود را درک کند.
ملکی تأکید کرد: به همین دلیل، لازم است به جای تأکید صرف بر روایت‌های کلی و توصیه‌های مستقیم، ابعاد گوناگون زندگی حضرت زهرا (س)، از دوران کودکی و نوجوانی تا نقش‌آفرینی ایشان در خانواده و جامعه، در قالب موقعیت‌ها، پرسش‌ها و روایت‌های قابل‌درک برای نسل جدید بازنمایی شود.
وی افزود: از سوی دیگر، نباید نوجوانان را صرفاً دریافت‌کنندگان منفعل پیام‌های رسانه‌ای تلقی کرد. آنان باید فرصت داشته باشند درباره نیازها، تعارض‌ها، نگرانی‌ها و برداشت‌های خود از مفهوم قهرمان، الگو و زندگی مطلوب سخن بگویند. ایجاد بستر گفت‌وگوی دوسویه و مشارکت واقعی نوجوانان در فرایند تولید محتوا، می‌تواند به افزایش احساس تعلق، درگیری شناختی و پذیرش آگاهانه پیام‌های تربیتی کمک کند.
ملکی با اشاره به تفاوت‌های نسلی اظهار کرد: نسل جدید در بستر تحولات گسترده فناورانه، فرهنگی و ارتباطی رشد یافته و به همین دلیل، شیوه‌های متفاوتی در یادگیری، برقراری ارتباط، حل مسئله و مواجهه با اقتدار و ارزش‌ها دارد. این تفاوت‌ها را نباید لزوماً نشانه ضعف یا فاصله گرفتن از ارزش‌های بنیادین تلقی کرد.
وی ادامه داد: ممکن است برخی نوجوانان در مواجهه با ناکامی‌ها و فشارهای روانی به حمایت بیشتری نیاز داشته باشند، اما در مقابل، بسیاری از آنان از خلاقیت، انعطاف‌پذیری شناختی، مهارت بهره‌گیری از فناوری و توانایی یافتن راه‌حل‌های نوآورانه برخوردارند؛ بنابراین، شناخت دقیق ویژگی‌های این نسل، پیش‌شرط هرگونه سیاست‌گذاری فرهنگی و تربیتی اثربخش است.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: مسئله اساسی آن است که چگونه می‌توان مفاهیم بنیادینی همچون کرامت انسانی، عدالت‌خواهی، مسئولیت‌پذیری، شجاعت اخلاقی، محبت، صبر و پایداری را از دل سیره معصومین (ع) استخراج و به زبان مسائل واقعی نسل جدید ترجمه کرد.
وی تأکید کرد: اگر بتوانیم میان سیره معصومین (ع) و زیست‌جهان نسل جدید پلی استوار بنا کنیم، الگوهای دینی از سطح شخصیت‌هایی صرفاً تاریخی و موردتکریم، به منابعی زنده برای اندیشیدن، تصمیم‌گیری و مواجهه مسئولانه با مسائل زندگی تبدیل خواهند شد. در چنین شرایطی، الگوپذیری نه نتیجه تحمیل بیرونی، بلکه حاصل فهم، انتخاب و درونی‌سازی آگاهانه ارزش‌ها خواهد بود.
ملکی با اشاره به ضرورت تحول در زبان و ساختار برنامه‌سازی دینی اظهار کرد: یکی از چالش‌های اساسی سینما و تلویزیون ما، ضعف در تبدیل مفاهیم عمیق معنوی و اخلاقی به روایت‌ها و تصاویر اثرگذار است. گاه مفاهیمی ارزشمند و غنی در اختیار داریم، اما شیوه ارائه آن‌ها به‌گونه‌ای است که مخاطب، به‌ویژه نوجوان، نمی‌تواند با آن‌ها ارتباطی عاطفی و شناختی برقرار کند.
وی افزود: برای عبور از این وضعیت، لازم است در کنار بهره‌گیری از تجربه‌های موفق جهانی در حوزه تولید محتوای کودک و نوجوان، از ظرفیت‌های داستان‌پردازی خلاق، شخصیت‌پردازی چندبعدی، روایت‌های تعاملی، جلوه‌های بصری و فناوری‌های نوین رسانه‌ای استفاده کنیم.
این مجری‌کارشناس رسانه ملی تصریح کرد: مسئله صرفاً استفاده از فناوری‌های جدید یا جذابیت‌های ظاهری نیست، بلکه باید بتوانیم مفاهیم معنوی را به تجربه‌هایی انسانی و ملموس تبدیل کنیم. مخاطب زمانی با یک الگوی اخلاقی ارتباط برقرار می‌کند که آن را در متن انتخاب‌ها، تعارض‌ها، دشواری‌ها و موقعیت‌های واقعی زندگی بازشناسد، نه آنکه صرفاً با مجموعه‌ای از توصیه‌های مستقیم و گزاره‌های دستوری مواجه شود.
ملکی خاطرنشان کرد: اگر قرار است نسل جدید با سیره حضرت زهرا (س) ارتباطی عمیق و پایدار برقرار کند، باید به او فرصت دهیم این سیره را نه‌فقط بشنود، بلکه درباره آن بیندیشد، با آن گفت‌وگو کند و نسبت آن را با زندگی خود دریابد.
وی در پایان تأکید کرد: با وجود رقابت فشرده رسانه‌های نوین، تحولات الگوهای مصرف محتوا و محدودیت‌های ساختاری، رسانه ملی همچنان از ظرفیت اثرگذاری فرهنگی و اجتماعی برخوردار است؛ مشروط بر آنکه با شناخت دقیق مخاطب، بازنگری در شیوه‌های روایتگری و فاصله گرفتن از قالب‌های تکراری، به سوی تولید محتوایی خلاق، عمیق و متناسب با اقتضائات زمان حرکت کند. هنر رسانه دینی آن است که میراث معنوی و تاریخی را از حصار روایت‌های صرفاً مناسبتی خارج سازد و آن را به افقی زنده برای فهم جهان، ساختن معنا و انتخاب آگاهانه در زندگی امروز تبدیل کند.