به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری سلامت(طبنا)،دکتر محمدرضا طباطبایی جبلی، عضو کمیته سلامت حج، در بیستمین جلسه این کمیته با تشریح آخرین وضعیت سلامت زائران اظهار کرد: نتایج معاینات پزشکی انجامشده برای حدود ۵۳ هزار نفر از زائران نشان میدهد که طی یک دهه اخیر، میانگین سن زائران افزایش یافته و شیوع اضافهوزن، چاقی و بیماریهای زمینهای نیز روند صعودی داشته است؛ موضوعی که ضرورت بازنگری جدی در برنامههای مراقبتی و تغذیهای حج را دوچندان میکند.
وی با بیان اینکه میانگین سنی زائران حدود ۵۰ سال است، افزود: حدود ۳۳ درصد زائران به فشار خون مبتلا هستند؛ در حالی که این میزان سه سال گذشته حدود ۲۷ درصد و یک دهه قبل حدود ۲۵ درصد بوده است.
این عضو کمیته سلامت حج ادامه داد: بررسیها نشان میدهد شیوع فشار خون با افزایش سن نیز روند افزایشی دارد؛ بهطوریکه حدود ۴۳ درصد زائران ۷۰ ساله و ۵۲ درصد زائران ۸۰ ساله مبتلا به فشار خون هستند. همچنین حدود ۷۲ درصد زائران دارای اضافهوزن یا چاقی هستند که از این میزان، ۲۴ درصد در گروه افراد چاق و نزدیک به ۵۰ درصد در گروه دارای اضافهوزن قرار میگیرند.
اصلاح الگوی غذایی زائران در حج ۱۴۰۵ با رویکرد پیشگیری از بیماریها
طباطبایی جبلی با تأکید بر نقش تغذیه در پیشگیری و کنترل بیماریهای مزمن تصریح کرد: مراقبت از سلامت زائران نباید صرفاً به ارائه خدمات دارویی و درمانی محدود شود، بلکه تغذیه مناسب یکی از مهمترین ابزارهای ارتقای سلامت، افزایش توان جسمانی و کاهش عوارض بیماریهاست.
وی افزود: برنامه غذایی اصولی میتواند در کنترل قند و فشار خون، پیشگیری از کمآبی و گرمازدگی، افزایش تحمل فعالیتهای جسمانی و کاهش مراجعات درمانی مؤثر باشد.
وی با اشاره به اقدامات انجامشده برای اصلاح برنامه غذایی زائران در حج ۱۴۰۵ گفت: با همکاری سازمان حج و زیارت، تغییراتی در ترکیب مواد غذایی و روشهای طبخ اعمال شده است؛ بهگونهای که میزان انرژی دریافتی روزانه از حدود ۲۶۰۰ به ۲۱۰۰ کیلوکالری کاهش یافته و سهم سالاد، سبزیجات و مواد غذایی حاوی فیبر افزایش پیدا کرده است.
عضو کمیته سلامت حج ادامه داد: میزان کربوهیدرات دریافتی، بهویژه از طریق نان و برنج، کاهش یافته و مقدار قندهای ساده نیز از حدود ۴۵ به ۲۰ گرم رسیده است. همچنین حجم نوشابهها کاهش یافته، مصرف آبمیوه محدودتر شده و شیرکاکائو با شیر معمولی جایگزین شده است.
به گفته وی، استفاده از روشهای بخارپز و گریل بهجای روشهای پرروغن و سرخکردنی، کاهش نمک و افزایش مصرف فیبر از دیگر اقدامات اصلاحی در برنامه غذایی زائران است که میتواند به کنترل بهتر قند خون، فشار خون و بهبود وضعیت متابولیک کمک کند.
تدوین سند راهبردی پنجساله مدیریت سلامتمحور تغذیه زائران
طباطبایی جبلی با بیان اینکه اصلاح منوی غذایی تنها بخشی از برنامه تحول در نظام تغذیه حج است، اظهار کرد: رویکرد اصلی، عبور از تأمین و توزیع صرف غذا و حرکت به سمت مدیریت پیامدهای سلامت تغذیه زائران است.
وی افزود: بر همین اساس، تدوین سند راهبردی پنجساله نظام مدیریت سلامتمحور تغذیه زائران در دستور کار قرار گرفته است. در این سند، سه محور اصلی کیفیت غذا، کفایت دریافت مواد غذایی و پیامدهای سلامت مورد توجه قرار گرفته و هدف نهایی آن حفظ و ارتقای سلامت زائران، تأمین امنیت غذایی، افزایش توان جسمانی و بهبود کیفیت تجربه زیارت است.
پیشبینی هفت محور راهبردی و سه سطح تغذیه برای زائران
این عضو کمیته سلامت حج با اشاره به پیشبینی هفت محور اصلی در سند راهبردی گفت: استانداردهای تغذیه، ایمنی و بهداشت مواد غذایی، پیشگیری از بیماریهای منتقله از غذا، آموزش زائران پیش از اعزام و در طول سفر، پژوهش، نظارت تخصصی و طراحی داشبوردهای مدیریتی و ارزیابی، محورهای اصلی این برنامه را تشکیل میدهند.
وی همچنین از طراحی سه سطح تغذیهای برای زائران خبر داد و اظهار کرد: در الگوی پیشنهادی، تغذیه عمومی برای عموم زائران، تغذیه تخصصی یا رژیمی برای افراد در معرض خطر و تغذیه درمانی اختصاصی برای زائرانی که به دلیل شرایط پزشکی نیازمند رژیم ویژه هستند، پیشبینی شده است.
طباطبایی جبلی با تأکید بر ضرورت رعایت استانداردهای ایمنی غذا در تمام مراحل زنجیره تأمین تا مصرف افزود: انتخاب تأمینکنندگان، تولید، نگهداری، آمادهسازی، توزیع و مصرف مواد غذایی و همچنین مدیریت ضایعات باید بر اساس ضوابط مشخص و متناسب با شرایط ویژه حج انجام شود.
وی خاطرنشان کرد: عواملی مانند گرمای محیط، میزان فعالیت بدنی زائران، زمانبندی وعدههای غذایی و اختلالات احتمالی در فرایند توزیع نیز باید در طراحی و اجرای نظام جدید تغذیه مورد توجه قرار گیرند.
طراحی داشبورد مدیریتی برای پایش کیفیت غذا و پیامدهای سلامت
عضو کمیته سلامت حج با اشاره به ضرورت هماهنگی و تقسیم مسئولیت میان دستگاههای مرتبط گفت: مرکز پزشکی حج و زیارت مسئولیت راهبری علمی و سلامتمحور، تدوین استانداردهای تغذیه بالینی و نظارت تخصصی را بر عهده خواهد داشت و سازمان حج و زیارت نیز در زمینه هماهنگیهای اجرایی، تأمین منابع و پیگیری تعهدات پیمانکاران ایفای نقش میکند.
وی افزود: مدیران مجموعهها و کاروانها، آشپزخانههای مرکزی و کارشناسان تغذیه و بهداشت نیز از ارکان اصلی اجرای این نظام خواهند بود.
طباطبایی جبلی طراحی داشبورد مدیریتی را یکی از ابزارهای مهم نظارت و ارزیابی این برنامه دانست و گفت: در این داشبورد، شاخصهایی از جمله کیفیت و ایمنی غذا، وضعیت بهداشت، هزینه تمامشده غذا به ازای هر زائر، میزان ضایعات غذایی، وضعیت تغذیه بالینی، رضایت زائران و پیامدهای سلامت بهصورت مستمر پایش خواهد شد.
وی تأکید کرد: پایش مستمر این شاخصها امکان شناسایی سریع مشکلات، اصلاح فرایندها و اتخاذ تصمیمهای بهموقع را فراهم میکند.
این عضو کمیته سلامت حج در پایان، مراحل اجرای نظام مدیریت سلامتمحور تغذیه زائران را شامل ارزیابی وضعیت موجود، تدوین استانداردها و الگوهای غذایی و تغذیه بالینی، اجرای آزمایشی، استقرار کامل نظام و بهبود مستمر عنوان کرد و خواستار مشارکت همه دستگاهها و بخشهای مرتبط برای تحقق این تحول و ارتقای سطح سلامت زائران شد.