معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری زنجان با تأکید بر ضرورت اصلاح الگوی مدیریت منابع آب گفت: استان زنجان با مصرف سالانه حدود ۲ میلیارد مترمکعب آب، باید طی سه سال این میزان را به حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون مترمکعب کاهش دهد و تحقق این هدف نیازمند برنامه‌ریزی علمی، مدیریت مصرف و بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاه‌ها و متخصصان است.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری سلامت (طبنا) زنجان، مسعود بیات‌منش در آیین افتتاحیه بیست‌وپنجمین کنفرانس ملی هیدرولیک ایران در دانشگاه زنجان، با اشاره به چالش‌های جدی کشور در حوزه تأمین، مدیریت و توزیع منابع آب اظهار کرد: خشک‌شدن دریاچه ارومیه و تالاب‌ها و دریاچه‌های فلات مرکزی، پدیده فرونشست زمین و وضعیت ذخایر سدهای کشور، سه نشانه مهم از مشکلات موجود در مدیریت منابع آبی هستند.

وی افزود: فرونشست زمین نشان می‌دهد که در بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی، تعادل میان برداشت و تغذیه رعایت نشده است؛ همچنین با وجود ظرفیت قابل توجه سدهای کشور، بخش زیادی از این ظرفیت به‌طور کامل آبگیری نشده و این شرایط زنگ خطری برای توسعه پایدار کشور محسوب می‌شود.

معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری زنجان با اشاره به نقش علم هیدرولیک و هیدرولوژی در توسعه کشور تصریح کرد: این علوم علاوه بر طراحی و اجرای سازه‌های آبی مانند سدها، کانال‌ها، بندها و شبکه‌های انتقال آب، در بررسی تأثیر جریان آب بر سازه‌های عمرانی از جمله پل‌ها، راه‌ها و سکونتگاه‌ها نیز اهمیت دارند و همکاری متخصصان این حوزه با طراحان و مجریان پروژه‌های عمرانی ضروری است.

بیات‌منش با بیان اینکه برنامه‌ریزی و مدیریت منابع آب از ابعاد مهم علم هیدرولوژی است، گفت: میزان آب قابل برنامه‌ریزی به‌طور متوسط در جهان حدود هفت هزار مترمکعب به ازای هر نفر و در ایران حدود یک‌هزار و ۵۰۰ مترمکعب است. این شاخص در استان زنجان نیز با توجه به جمعیت حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار نفری استان، در همین محدوده قرار دارد.

وی با اشاره به اینکه شاخص یک‌هزار و ۵۰۰ مترمکعب آب به ازای هر نفر، مرز ورود به محدوده کم‌آبی محسوب می‌شود، ادامه داد: بر اساس دیدگاه متخصصان، برای عبور از شرایط کم‌آبی باید حدود ۷۰ درصد منابع آب قابل برنامه‌ریزی، مبنای مدیریت و برنامه‌ریزی قرار گیرد.

معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری زنجان با اشاره به برنامه ابلاغی کارگروه ملی سازگاری با کم‌آبی خاطرنشان کرد: در حال حاضر میزان مصرف سالانه آب در استان زنجان حدود ۲ میلیارد مترمکعب است، در حالی که بر اساس برنامه ابلاغی، استان سه سال فرصت دارد این میزان را به حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون مترمکعب کاهش دهد.

بیات‌منش با تأکید بر ضرورت مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی افزود: بخش عمده‌ای از برنامه کاهش مصرف باید در این بخش دنبال شود؛ چراکه بخش کشاورزی با چالش‌های جدی در زمینه بهره‌برداری از منابع آب مواجه است و اصلاح الگوی مصرف در آن اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی در ادامه با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها و مراکز علمی برای حل مسائل اجرایی استان بیان کرد: در جلسه کارگروه ماده ۱۱ آب و خاک استان، دو موضوع مهم به‌عنوان نمونه‌هایی از چالش‌های مدیریت منابع آب مطرح شد که می‌تواند زمینه انجام مطالعات و تحقیقات کاربردی از سوی اساتید و دانشجویان را فراهم کند.

معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری زنجان با اشاره به وضعیت چمن سلطانیه اظهار کرد: این پهنه طبیعی با وسعت حدود یک‌هزار و ۲۰۰ هکتار در معرض خشک‌شدن قرار دارد و برای احیای آن باید عوامل مؤثر بر کاهش منابع آبی منطقه به‌صورت دقیق بررسی شود.

بیات‌منش با اشاره به دو اقدام تأثیرگذار در وضعیت آبی این منطقه گفت: حفر چاه‌های غیرمجاز در اطراف چمن و احداث سد در سه حوزه رودخانه‌ای بالادست، موجب قطع بخشی از حقابه‌ای شده است که در فصول غیرکشاورزی جریان داشته و چمن را تغذیه می‌کرده است.

وی افزود: یکی از راهکارهای مطرح‌شده برای احیای چمن سلطانیه، انتقال آب از مسیر سدها به این منطقه و تأمین حقابه آن از طریق ایجاد مسیرهای انتقال است؛ موضوعی که نشان می‌دهد تصمیم‌های اجرایی در حوزه منابع آب باید با بررسی پیامدهای زیست‌محیطی و مطالعات کارشناسی همراه باشد.

معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری زنجان با اشاره به چالش‌های مدیریت منابع آب در شهرستان ماهنشان و حوزه رودخانه قزل‌اوزن گفت: سالانه حدود ۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون مترمکعب آب از این رودخانه به سمت دشت‌های پایین‌دست از جمله مناطق هومند و لاهیجان جریان پیدا می‌کند که در کشت برنج و تأمین امنیت غذایی نقش دارد.

بیات‌منش با اشاره به بروز برخی چالش‌های اجتماعی در زمینه بهره‌برداری از منابع آب ادامه داد: در مناطق بالادست نیز توسعه باغ‌ها و افزایش نیاز آبی، به‌ویژه در ماه‌های تیر و مرداد، مشکلاتی در تأمین آب ایجاد کرده است.

وی تصریح کرد: در چنین شرایطی پیشنهادهایی مانند احداث سدهای معیشتی و بندهای ذخیره آب برای تأمین نیاز مناطق در ماه‌های کم‌آبی مطرح می‌شود، اما این اقدامات لزوماً مشکل را به‌صورت پایدار حل نمی‌کنند و ممکن است در آینده به تشدید بحران‌های آبی منجر شوند.

معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری زنجان با تأکید بر ضرورت اصلاح قوانین و سیاست‌های موجود در حوزه آب گفت: تصمیم‌گیری درباره منابع آبی باید بر اساس ظرفیت واقعی هر منطقه، مطالعات علمی و ارزیابی آثار بلندمدت طرح‌ها انجام شود و نمی‌توان بدون توجه به محدودیت منابع، صرفاً به دنبال اجرای طرح‌های سازه‌ای بود.

بیات‌منش در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از نحوه استقرار برخی صنایع آب‌بر در مناطق کم‌آب کشور اظهار کرد: استقرار صنایعی مانند فولاد و ذوب‌آهن در مناطقی همچون اصفهان، در حالی انجام شده که ظرفیت سواحل جنوبی کشور برای استقرار و توسعه این صنایع نیز وجود دارد.

وی افزود: سواحل خلیج فارس و دریای عمان از ظرفیت‌هایی مانند دسترسی به مواد اولیه، زمین و حمل‌ونقل دریایی برخوردارند و می‌توان با برنامه‌ریزی مناسب، بخشی از بارگذاری‌های صنعتی و جمعیتی را به این مناطق منتقل کرد.

معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری زنجان با اشاره به تجربه خود در استان خوزستان گفت: در آن استان، محدوده‌ای حدود ۶ هزار هکتار در ماهشهر برای توسعه صنایع پتروشیمی و همچنین زمینی به وسعت حدود ۲۰ هکتار در محدوده اروند برای توسعه صنایع فولادی شناسایی شده بود.

بیات‌منش با تأکید بر اینکه مدیریت حوضه‌محور می‌تواند الگوی مناسبی برای مدیریت منابع آب کشور باشد، گفت: حوضه‌های آبریز باید از اختیارات کافی برای تصمیم‌گیری برخوردار باشند و مدیریت منابع و مصارف آب در آن‌ها با مشارکت استان‌های واقع در محدوده هر حوضه انجام شود.

وی با اشاره به وسعت حوضه آبریز سفیدرود اظهار کرد: این حوضه حدود پنج میلیون و ۸۰۰ هزار هکتار وسعت دارد و حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار هکتار از آن در محدوده استان زنجان قرار گرفته است.

معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری زنجان افزود: حدود ۳۱ درصد از مساحت این حوضه در استان زنجان واقع شده و لازم است در ساختار مدیریت آن، اختیارات و مسئولیت‌های استان‌های واقع در حوضه به‌صورت مؤثر دیده شود تا تصمیم‌گیری‌ها با شناخت دقیق‌تری از شرایط منابع آبی انجام گیرد.

بیات‌منش ادامه داد: حوضه‌های آبریز باید به زیرحوضه‌های کوچک‌تر تقسیم شوند و در هر زیرحوضه، میزان منابع آب، ظرفیت قابل مدیریت و میزان بارگذاری‌های انجام‌شده مشخص شود؛ همچنین در مناطقی که تراز منابع و مصارف آب منفی است، باید از توسعه جدید جلوگیری شود.

وی در بخش پایانی سخنان خود با طرح دو پرسش تخصصی از اساتید و متخصصان حوزه هیدرولوژی گفت: بخش قابل توجهی از مساحت استان زنجان کوهستانی است و در بسیاری از این مناطق ایستگاه هواشناسی وجود ندارد؛ بنابراین یکی از پرسش‌های مهم این است که میزان بارندگی و منابع آبی مناطق کوهستانی چگونه محاسبه و در برنامه‌ریزی منابع آب لحاظ می‌شود.

معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری زنجان همچنین درباره چرایی غلبه رویکرد سدسازی و انتقال آب بر طرح‌های آبخیزداری اظهار کرد: باید بررسی شود چرا مدیریت منابع آب کشور بیشتر به سمت سدسازی و انتقال آب رفته است، در حالی که ممکن است با اعتبارات مورد نیاز برای احداث یک سد، بتوان بخش قابل توجهی از پروژه‌های آبخیزداری استان را اجرا کرد.

بیات‌منش در پایان با تأکید بر ضرورت پیوند بیشتر میان دانشگاه و بخش اجرایی گفت: انتظار می‌رود انجمن هیدرولیک ایران و دانشگاه زنجان، علاوه بر مباحث فنی و سازه‌ای، به موضوع برنامه‌ریزی و راهبردهای مدیریت منابع آب نیز توجه ویژه داشته باشند تا متخصصان هیدرولوژی در تصمیم‌سازی‌ها و تصمیم‌گیری‌های کشور نقش مؤثرتری ایفا کنند.

انتهای پیام/