تاریخ انتشار: ۳۰ آبان ۱۴۰۵ - ۰۹:۱۷

کودک‌آزاری همیشه با نشانه‌های آشکار خشونت همراه نیست؛ گاهی در رفتارهایی روزمره و به ظاهر معمولی پنهان شده است. تنبیه بدنی به بهانه تربیت، تحقیر و سرزنش کودک، نادیده گرفتن احساسات او و حتی رها کردنش در فضای مجازی بدون نظارت، از جمله رفتارهایی است که می‌تواند سلامت جسمی و روانی کودک را تهدید کند.

به گزارش خبرگزاری سلامت، کودک‌آزاری را هرگونه بدرفتاری جسمی و عاطفی، آزار جنسی، غفلت یا بهره‌کشی از افراد زیر ۱۸ سال می‌دانند که سلامت، رشد یا شأن آنان را به خطر بیندازد. نکته مهم این است که آسیب‌رساندن به کودک لزوماً با قصد و نیت قبلی اتفاق نمی‌افتد و حتی برخی رفتارهایی که والدین با نیت تربیت انجام می‌دهند، ممکن است آثار مخربی بر رشد کودک داشته باشد.

کودک‌آزاری تنها به کتک زدن محدود نمی‌شود. تحقیر، تمسخر، تهدید مکرر، محروم کردن کودک از محبت، بی‌توجهی به نیازهای عاطفی و جسمی، تأمین نکردن نیازهای اولیه، قرار دادن کودک در معرض مشاجرات و خشونت خانوادگی و نظارت نکردن بر فعالیت او در فضای مجازی نیز می‌تواند در زمره مصادیق آزار یا غفلت قرار گیرد.

ابعاد این مسئله نیز نگران‌کننده است. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، از هر ۱۰ کودک زیر پنج سال، حدود ۶ کودک به‌طور مرتب با تنبیه بدنی یا خشونت روانی از سوی والدین و مراقبان مواجه می‌شوند. همچنین سالانه حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون کودک در جهان در خانه تنبیه بدنی را تجربه می‌کنند. در ایران نیز بر اساس پیمایش ملی سلامت روان سال ۱۴۰۰ وزارت بهداشت، ۱۱.۶ درصد افراد دارای فرزند، اقدام به کودک‌آزاری را گزارش کرده‌اند.

پیامدهای کودک‌آزاری به آسیب‌های جسمی و روانی دوران کودکی محدود نمی‌شود. اضطراب، افسردگی، افت تحصیلی و افزایش احتمال مصرف مواد و رفتارهای خشونت‌آمیز در بزرگسالی از جمله پیامدهای آن است. تداوم این چرخه حتی می‌تواند خشونت را از نسلی به نسل دیگر منتقل کند.

با این حال، پیشگیری از کودک‌آزاری امکان‌پذیر است و یکی از مهم‌ترین راهکارهای آن، آموزش مهارت‌های فرزندپروری مثبت و ایجاد ارتباط مؤثر میان والدین و فرزندان است. پژوهش‌های علمی نیز نشان می‌دهند نوجوانانی که کیفیت ارتباط بهتری با والدین خود دارند، کمتر با نشانه‌های افسردگی، اضطراب، افکار خودکشی و استفاده اعتیادگونه از اینترنت مواجه می‌شوند.

گوش دادن به فرزند بدون قضاوت، پذیرفتن احساسات او، پرسیدن سؤال‌های باز، نقد رفتار به جای تحقیر شخصیت کودک و پرهیز از واکنش‌های شتاب‌زده هنگام عصبانیت، مهارت‌هایی ساده اما تأثیرگذار در ایجاد رابطه‌ای امن و حمایتگر هستند. همچنین لازم است والدین متناسب با سن فرزند، بر فعالیت او در فضای مجازی نظارت داشته باشند و به او اطمینان دهند که می‌تواند مسائل و نگرانی‌هایش را بدون ترس از تنبیه با آن‌ها در میان بگذارد.

والدین نیز در مواجهه با خشم و استرس به حمایت و آموزش نیاز دارند و نباید برای دریافت کمک از مشاوران و مراکز سلامت تردید کنند. همچنین در صورت مشاهده یا ظن به کودک‌آزاری و غفلت، نباید سکوت کرد و می‌توان با اورژانس اجتماعی به شماره ۱۲۳ تماس گرفت.

روز جهانی پیشگیری از کودک‌آزاری، فرصتی برای بازنگری در رفتارهای روزمره با فرزندان و توجه به مسئولیتی است که در قبال سلامت و آینده آنان داریم. کودکان بیش از هر چیز به محیطی امن، محبت، احترام و شنیده شدن نیاز دارند؛ خانه باید جایی باشد که کودک در آن احساس امنیت کند، نه جایی که از آن بترسد. این امنیت از آگاهی والدین و گفت‌وگوی صمیمانه با فرزندان آغاز می‌شود.

محمدهادی فرح‌زادی عضو هیات علمی و رئیس دبیرخانه سلامت و امنیت غذایی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد