وابستگی به عینک برای بعضی افراد فقط به معنای استفاده روزانه از یک وسیله کمکبینایی نیست؛ ورزش کردن، رانندگی، کار با تجهیزات یا حتی فعالیتهای ساده روزمره ممکن است باعث شود فرد به فکر روشهای اصلاح دید بیفتد. یکی از روشهایی که در سالهای اخیر بیشتر مورد توجه قرار گرفته، عمل فمتولیزیک است.
فمتولیزیک یکی از روشهای جراحی اصلاح عیوب انکساری چشم است که میتواند برای برخی افراد مبتلا به نزدیکبینی، دوربینی یا آستیگماتیسم قابل بررسی باشد. با این حال، انجام این عمل برای همه افراد مناسب نیست و پیش از تصمیمگیری باید وضعیت قرنیه، شماره چشم و سلامت عمومی چشم بهطور دقیق بررسی شود.
عمل فمتولیزیک چیست؟
فمتولیزیک یا Femto-LASIK نوعی جراحی لیزری برای اصلاح عیوب انکساری چشم است. در روش لیزیک، برای دسترسی به بخش داخلی قرنیه ابتدا لایه نازکی به نام فلپ ایجاد میشود. در فمتولیزیک این مرحله با لیزر فمتوسکند انجام میشود. پس از ایجاد فلپ، لیزر اگزایمر شکل قرنیه را بر اساس عیب انکساری فرد تغییر میدهد تا نور با دقت بیشتری روی شبکیه متمرکز شود. در پایان نیز فلپ به محل اولیه خود بازگردانده میشود.
تفاوت مهم فمتولیزیک با روشهای قدیمیتر لیزیک در نحوه ایجاد فلپ قرنیه است. استفاده از لیزر فمتوسکند امکان ایجاد فلپ با مشخصات قابل کنترلتری را فراهم میکند.
عمل فمتولیزیک برای چه کسانی مناسب است؟
اینکه فرد عینکی باشد، بهتنهایی به این معنا نیست که حتماً گزینه مناسبی برای فمتولیزیک است. چشمپزشک پیش از عمل چند عامل را کنار یکدیگر بررسی میکند. افرادی که شماره چشم آنها برای مدتی ثابت بوده، قرنیه سالم و ضخامت مناسبی دارند و از نظر سلامت چشم مانعی برای جراحی ندارند، ممکن است کاندید انجام فمتولیزیک باشند.
فمتولیزیک میتواند برای اصلاح برخی موارد نزدیکبینی، دوربینی و آستیگماتیسم مورد استفاده قرار گیرد، اما محدوده قابل اصلاح برای هر فرد متفاوت است. به همین دلیل نمیتوان تنها بر اساس شماره عینک درباره امکان انجام عمل تصمیم گرفت.
تصویربرداری و بررسی شکل قرنیه، اندازهگیری ضخامت آن، ارزیابی سطح چشم و بررسی سابقه بیماریهای چشمی از جمله اقداماتی هستند که پیش از انتخاب روش جراحی اهمیت دارند.
چه افرادی ممکن است کاندید مناسبی برای فمتولیزیک نباشند؟
در بعضی شرایط ممکن است پزشک فمتولیزیک را پیشنهاد نکند یا ابتدا بررسیها و درمانهای بیشتری لازم باشد. نازک بودن بیش از حد قرنیه، قوز قرنیه یا برخی تغییرات غیرطبیعی در شکل آن میتواند بر امکان انجام عمل اثر بگذارد. خشکی قابل توجه چشم نیز موضوع مهمی است، زیرا جراحی LASIK در بعضی افراد میتواند خشکی چشم را تشدید کند.
تغییر مداوم شماره چشم، برخی بیماریهای چشمی و شرایط پزشکی خاص نیز باید پیش از جراحی بررسی شوند. بنابراین دو فرد با شماره چشم مشابه ممکن است پس از انجام معاینات، گزینههای درمانی متفاوتی داشته باشند.
مزایای عمل فمتولیزیک
یکی از ویژگیهای اصلی فمتولیزیک این است که ایجاد فلپ قرنیه با لیزر فمتوسکند انجام میشود و برای این مرحله از تیغ مکانیکی استفاده نمیشود. این فناوری امکان کنترل بیشتر روی مشخصات فلپ قرنیه را فراهم میکند. در مطالعات مربوط به فمتولیزیک نیز ایجاد فلپ با لیزر فمتوسکند از نظر دقت و قابلیت پیشبینی نتایج مورد توجه قرار گرفته است.
دوره بازگشت به فعالیتهای معمول در بسیاری از افراد نسبتاً کوتاه است، هرچند مدت بهبود در همه افراد یکسان نیست. همچنین در صورت مناسب بودن شرایط چشم، امکان اصلاح طیفی از عیوب انکساری وجود دارد.
هدف اصلی جراحی، کاهش وابستگی فرد به عینک یا لنز است؛ با این حال نتیجه نهایی به وضعیت چشم و شرایط هر فرد بستگی دارد و نمیتوان بینیازی کامل و همیشگی از عینک را برای همه تضمین کرد.
معایب و عوارض احتمالی فمتولیزیک
فمتولیزیک نیز مانند هر مداخله پزشکی محدودیتها و عوارض احتمالی خود را دارد. خشکی چشم یکی از مواردی است که ممکن است پس از عمل ایجاد یا تشدید شود. برخی افراد نیز در دوره پس از عمل علائمی مانند حساسیت به نور، تاری دید، هاله اطراف چراغها یا تغییر کیفیت دید در شب را تجربه میکنند.
از آنجا که در فمتولیزیک فلپ قرنیه ایجاد میشود، عوارض مرتبط با فلپ نیز هرچند با شیوع متفاوت، امکانپذیر هستند. به همین دلیل انتخاب درست بیمار، تجربه جراح و رعایت مراقبتهای بعد از عمل اهمیت دارد.
همچنین با افزایش سن ممکن است تغییرات طبیعی چشم مانند پیرچشمی ایجاد شود. بنابراین انجام فمتولیزیک در سنین پایینتر به این معنا نیست که فرد تا پایان عمر هیچ نیازی به عینک نخواهد داشت.
فمتولیزیک چه تفاوتی با لازک و PRK دارد؟
در فمتولیزیک یک فلپ نازک روی قرنیه ایجاد میشود و اصلاح قرنیه در زیر این لایه انجام میگیرد. در روشهایی مانند PRK و لازک، فرایند جراحی سطح قرنیه متفاوت است و فلپ مشابه LASIK ایجاد نمیشود. همین تفاوت باعث میشود دوره بهبود، احساس ناراحتی پس از عمل و شرایط انتخاب بیمار در این روشها با یکدیگر تفاوت داشته باشد.
نمیتوان گفت یک روش برای همه افراد مناسبتر است. ممکن است فردی شرایط مطلوبی برای فمتولیزیک داشته باشد و فرد دیگری به دلیل ویژگیهای قرنیه یا سایر عوامل، برای PRK، لازک یا روش دیگری مناسبتر باشد.
آیا نتیجه فمتولیزیک دائمی است؟
اصلاحی که طی جراحی روی قرنیه انجام میشود با هدف تغییر قدرت انکساری چشم است؛ با این حال خود چشم در طول زندگی ثابت باقی نمیماند. افزایش سن، تغییرات شماره چشم و بروز پیرچشمی میتوانند در سالهای بعد روی کیفیت دید تأثیر بگذارند. بنابراین بهتر است فمتولیزیک را روشی برای اصلاح عیب انکساری موجود در زمان جراحی بدانیم، نه تضمینی برای اینکه فرد در تمام سالهای آینده هیچگاه به عینک نیاز نخواهد داشت.
قبل از فمتولیزیک چه بررسیهایی انجام میشود؟
مهمترین مرحله قبل از انتخاب روش حذف عینک، معاینه دقیق چشم است. صرف دانستن شماره عینک برای انتخاب روش جراحی کافی نیست. در این ارزیابیها معمولاً وضعیت قرنیه، ضخامت و شکل آن، عیب انکساری، سطح چشم و برخی پارامترهای دیگر بررسی میشوند. سابقه استفاده از لنز، بیماریهای چشم و داروهای مصرفی نیز میتواند در تصمیم پزشک مؤثر باشد.
نتیجه همین بررسیهاست که مشخص میکند آیا فمتولیزیک گزینه مناسبی است یا روش دیگری باید در نظر گرفته شود.
جمعبندی
فمتولیزیک یکی از روشهای جراحی برای اصلاح عیوب انکساری و کاهش وابستگی به عینک است. در این روش از لیزر فمتوسکند برای ایجاد فلپ قرنیه استفاده میشود و سپس اصلاح عیب انکساری با لیزر انجام میگیرد.
ثابت بودن شماره چشم، سلامت و ضخامت مناسب قرنیه و وضعیت کلی چشم از عواملی هستند که هنگام بررسی فرد برای این روش اهمیت دارند. در مقابل، شرایطی مانند برخی اختلالات قرنیه یا خشکی قابل توجه چشم میتوانند روی انتخاب روش اثر بگذارند.
بنابراین مهمتر از انتخاب فمتولیزیک، لازک، PRK یا اسمایل بر اساس نام آنها، انجام معاینه دقیق و انتخاب روشی است که با شرایط چشم فرد هماهنگی داشته باشد.