بلفاروپلاستی یکی از پرطرفدارترین جراحی های زیبایی در دنیاست، اما همه افراد از تفاوت جراحی پلک بالا و پلک پایین اطلاع دقیقی ندارند. این دو عمل هدف، تکنیک، ریسک و دوره نقاهت متفاوتی دارند. در این مقاله نکات کلیدی هر دو عمل را مرور می کنیم و آن ها را کنار هم قرار می دهیم تا تصمیم آگاهانه تری بگیرید.

بلفاروپلاستی دقیقا چیست؟

بلفاروپلاستی جراحی ترمیمی و زیبایی پلک است. در این عمل جراح پوست اضافه، بخشی از عضله و چربی های برجسته پلک را برمی دارد یا جابه جا می کند. نتیجه، پلکی صاف تر، چشمی بازتر و چهره ای سرحال تر است.

برای درک تفاوت دو عمل، چند نکته آناتومی لازم است:

• پوست پلک: نازک ترین پوست بدن است و با افزایش سن شل می شود.
• عضله اوربیکولاریس اکولی: عضله حلقوی دور چشم که باز و بسته شدن پلک را کنترل می کند.
• سپتوم اربیتال: پرده ای که چربی های اطراف کره چشم را پشت خود نگه می دارد. با ضعیف شدن این پرده، چربی ها به جلو می آیند و پف ایجاد می شود.
• کیسه های چربی: پلک بالا دو کیسه چربی (میانی و مرکزی) دارد. پلک پایین سه کیسه چربی (میانی، مرکزی و جانبی) دارد.
• عضله بالابرنده پلک (لواتور): فقط در پلک بالا وجود دارد و مسئول باز کردن چشم است.
• تارسوس و تاندون کانتال خارجی: ساختارهایی که پلک پایین را در موقعیت درست نگه می دارند. سلامت این بخش ها در جراحی پلک پایین اهمیت زیادی دارد.

بلفاروپلاستی پلک بالا

هدف عمل

مشکل اصلی پلک بالا شلی پوست است که پزشکی به آن درماتوکالازیس می گوید. پوست اضافه روی خط مژه می افتد، چشم را خسته و پیرتر نشان می دهد و در موارد شدید میدان دید را کم می کند.

چه کسانی کاندید هستند؟

• افرادی که پوست آویزان روی پلک دارند.
• کسانی که هنگام آرایش چشم یا مطالعه احساس سنگینی پلک می کنند.
• افرادی که میدان دید بالای آن ها به دلیل افتادگی پوست محدود شده است.

تکنیک جراحی

در بلفاروپلاستی پلک بالا جراح ابتدا خط چین پلک را علامت گذاری می کند. سپس یک برش بیضی شکل در همین چین طبیعی ایجاد می کند، پوست اضافه را برمی دارد و در صورت نیاز مقداری از عضله و چربی میانی را نیز خارج می کند. بخیه ها هم در همان چین پنهان می شوند، به همین دلیل اسکار نهایی کم رنگ و پنهان است.

• بی حسی: موضعی، گاهی همراه با آرام بخش.
• مدت عمل: بین ۴۵ تا ۹۰ دقیقه برای هر دو چشم.
• بخیه ها: بین ۵ تا ۷ روز بعد از عمل کشیده می شوند.

نکته مهم: افتادگی پوست با پتوز فرق دارد

گاهی علت افتادگی پلک، پوست اضافه نیست و مشکل از عضله لواتور است. به این وضعیت پتوز می گویند و درمان آن جراحی اصلاح عضله است، نه بلفاروپلاستی ساده. معاینه دقیق قبل از عمل برای تشخیص این تفاوت ضروری است.

پوشش بیمه 

شرایط پوشش بیمه بلفاروپلاستی اگر افتادگی پلک میدان دید را کاهش داده باشد و این کاهش با آزمون میدان بینایی ثبت شود، عمل جنبه درمانی پیدا می کند و در برخی بیمه ها تحت پوشش قرار می گیرد.

بلفاروپلاستی پلک پایین

هدف عمل

مشکل پلک پایین بیشتر با پف و کیسه های چربی شروع می شود، اما موارد زیر هم در آن نقش دارند:

• شلی پوست و چین و چروک ریز
• گودی زیر چشم (ناودان اشک یا Tear Trough)
• فستون ها (کیسه های آبکی روی گونه)
• افتادگی بافت گونه

چه کسانی کاندید هستند؟

کاندیدا مناسب بلفاروپلاستی پلک پایین افرادی که پف زیر چشم دارند، چه ناشی از ژنتیک در سنین جوان و چه ناشی از افزایش سن. همچنین کسانی که سایه تیره زیر چشم آن ها به دلیل برجستگی چربی است. توجه کنید که تیرگی ناشی از رنگدانه پوست با جراحی برطرف نمی شود و به درمان های دیگر نیاز دارد.

دو روش اصلی جراحی

۱. روش ترانس کانژکتیوال (از داخل پلک): برش در سطح داخلی پلک ایجاد می شود و هیچ اسکار بیرونی باقی نمی ماند. این روش برای افرادی مناسب است که چربی دارند اما پوست اضافه ندارند. افراد جوان تر بیشتر از آن بهره می برند.

۲. روش ترانس کوتانئوس (از بیرون پلک): برش در فاصله چند میلی متری زیر خط مژه ایجاد می شود. با این روش هم چربی و هم پوست اضافه قابل اصلاح است، پس برای افرادی که پوستشان شل شده مناسب تر است. اسکار آن بسیار کم رنگ است.

حذف چربی یا جابه جایی چربی؟

در گذشته جراحان چربی را کامل برمی داشتند، اما این کار گاهی باعث گودی بیش از حد پلک می شد. امروزه روش جابه جایی چربی (Fat Repositioning) ترجیح داده می شود. در این روش چربی به داخل گودی زیر چشم منتقل می شود و هم پف و هم گودی با هم اصلاح می شوند.

مقایسه مستقیم پلک بالا و پلک پایین

دوره نقاهت

دوره نقاهت هر دو عمل شباهت زیادی به هم دارد، اما پلک پایین کمی زمان بیشتری می برد.

• روز ۱ تا ۳: ورم و کبودی در بالاترین حد است. کمپرس سرد و بالا نگه داشتن سر هنگام خواب کمک می کند.
• روز ۵ تا ۷: بخیه ها کشیده می شوند و ورم کاهش می یابد.
• هفته ۲: بازگشت به کار و فعالیت اجتماعی.
• هفته ۴ تا ۶: بازگشت به ورزش سنگین.
• ماه ۳ تا ۶: نتیجه نهایی و نرم شدن کامل اسکار.

در طول این مدت از لنز تماسی، آرایش چشم و بلند کردن اجسام سنگین پرهیز کنید و از قطره های مرطوب کننده طبق دستور پزشک استفاده کنید.

عوارض احتمالی

عوارض مشترک هر دو عمل عبارت اند از:

• خشکی چشم و اشک ریزش
• نامتقارن شدن پلک ها
• عفونت و خونریزی زیر پوست
• اسکار نامطلوب

عوارض اختصاصی هر پلک:

• پلک بالا: لاگوفتالموس (ناتوانی در بستن کامل پلک)، به خصوص در صورت برداشتن بیش از حد پوست.
• پلک پایین: اکتروپیون (برگشتن پلک به بیرون) و رتراکشن پلک (نمایان شدن سفیدی چشم زیر عنبیه)، که اگر پلک شل بوده و تثبیت نشود احتمال بیشتری دارد.

عارضه بسیار نادر اما جدی، هماتوم رتروبولبار (خونریزی پشت کره چشم) است که می تواند بینایی را تهدید کند. درد شدید چشم، کاهش ناگهانی دید و برآمدگی شدید چشم بعد از عمل، نشانه های خطر هستند و باید فورا به پزشک اطلاع داده شوند.

آیا می توان هر دو را با هم انجام داد؟

بله. بسیاری از افراد هر دو پلک را در یک جلسه جراحی اصلاح می کنند. این کار دوره نقاهت را فقط یک بار تحمیل می کند و هماهنگی بهتری میان نتیجه دو پلک ایجاد می کند. البته اگر چین و چروک پوست پلک پایین زیاد باشد، جراح ممکن است لیزر یا پیلینگ شیمیایی را هم در طرح درمان بگنجاند.