هشدار به افزایش مصرف سیگارهای الکترونیک توسط نوجوانان ایرانی

به گزارش خبرگزاری سلامت، مشاهدات میدانی در برخی مناطق و گزارش فروشندگان لوازم جانبی نشان‌دهنده رشد تقاضا برای دستگاه‌های ویپ در میان دانش‌آموزان و دانشجویان است. تنوع طعم‌ها، قیمت‌های متغیر و عرضه غیرشفاف، این محصول را به گزینه‌ای در دسترس برای نسل جوان تبدیل کرده؛ موضوعی که توجه خانواده‌ها و کارشناسان حوزه سلامت را به خود جلب کرده است.

سیگارهای الکترونیکی، همان ‌گونه که از نامشان پیداست، دستگاه‌هایی هستند که به عنوان جایگزین سیگارهای سنتی طراحی شده‌اند، این ابزارها با استفاده از فناوری گرمایشی، مایعی موسوم به «جویس» یا «سالت» را به بخار تبدیل کرده و امکان استنشاق نیکوتین و سایر ترکیبات را بدون تولید دود واقعی فراهم می ‌کنند، بر خلاف تصور عمومی، نیکوتین به صورت مستقیم در ساختار دستگاه وجود ندارد، بلکه درون مایع ‌هایی قرار دارد که کاربر در مخزن دستگاه می ‌ریزد.

از آنجایی که تاثیر دوستان و همسالان نیز نقش مهمی در مصرف سیگار الکترونیکی دارد. هنگامی که یک نوجوان می‌بیند دوستانش از این وسیله استفاده می‌کنند، ممکن است برای پذیرفته شدن در گروه یا جلوگیری از احساس متفاوت بودن، او نیز آن را امتحان کند.

تبلیغات و محتوای موجود در شبکه‌های اجتماعی یکی دیگر از عوامل مؤثر است. برخی از تصاویر و ویدئوها، سیگار الکترونیکی را به‌عنوان وسیله‌ای مدرن و جذاب نمایش می‌دهند که می‌تواند نوجوانان را به استفاده از آن ترغیب کند. طعم‌های متنوع سیگارهای الکترونیکی نیز در جذب نوجوانان مؤثر هستند. طعم‌هایی مانند میوه، نعناع یا شیرینی باعث می‌شوند این محصولات برای نوجوانان جذاب‌تر از سیگارهای معمولی به نظر برسند.

برخی نوجوانان تصور می‌کنند که سیگار الکترونیکی نسبت به سیگار سنتی کم‌خطرتر است. این باور ممکن است باعث شود بدون آگاهی کامل از خطرات احتمالی، مصرف آن را آغاز کنند.

سیگارهای الکترونیکی مانند سیگارهای سنتی، بیشتر حاوی نیکوتین هستند. مقدار دقیق نیکوتین بسته به برند متفاوت است و برخی از آنها به اندازه سیگارهای سنتی یا حتی بیشتر نیکوتین دارند. همچنین ممکن است طعم‌دهنده‌های اضافه‌شده و ترکیبات شیمیایی مختلفی نیز در آنها وجود داشته باشد.

بیشتر کاربران سیگار الکترونیکی نوجوان و جوان هستند. مغز آن‌ها همچنان در حال رشد است و ساختار و اتصالات لازم برای رفتارهای بالغانه در حال شکل‌گیری است. در این دوره، مغز نوجوان در حال رشد به گونه‌ای است که به توانایی تصمیم‌گیری، درک پیامدها و پذیرش پاداش‌های تاخیری منجر می‌شود. قرار گرفتن در معرض نیکوتین در این زمان حیاتی می‌تواند به‌صورت ظریف اما مهمی بر رشد مغز تاثیر بگذارد.

جوانانی که ویپ می‌کنند ممکن است بیشتر از بزرگسالان در معرض اعتیاد قرار گیرند. در میان انواع سیگارهای الکترونیکی، دو نوع رایج ‌تر از بقیه هستند: «پاد» و «ویپ»؛ پادها معمولاً دستگاه ‌هایی قابل شارژ با کارتریج ‌های تعویض‌ پذیر هستند که مایعی با نیکوتین بالا، موسوم به سالت، را به بخار تبدیل می‌ کنند؛ به همین دلیل، تجربه ‌ای نزدیک به مصرف سیگارهای سنتی را برای مصرف‌کننده فراهم می‌ سازند؛ در مقابل، ویپ‌ ها که از جویس استفاده می‌ کنند، محبوب‌ ترین نوع سیگار الکترونیکی به شمار می ‌روند، جویس ‌ها معمولاً ترکیبی از نیکوتین، طعم ‌دهنده ‌ها، گلیسیرین گیاهی و دیگر مواد شیمیایی ‌هستند و به دلیل ایجاد بخار بیشتر، تجربه ‌ای متفاوت‌ تر از پادها به کاربر ارائه می ‌دهند.

کارشناسان می‌گویند موضوع کم‌ضرر بودن ویپ یک ادعای نیمه‌حقیقی در سایه تبلیغات غیررسمی است؛ حتی در شبکه‌های اجتماعی، ویپ را جایگزینی کم‌خطرتر نسبت به سیگار معرفی کرده‌اند اما گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت (WHO) و نتایج چندین مطالعه منتشر شده در مجلات پزشکی معتبر است.

عباس قربانی» متخصص ریه تاکید می کند: تنوع طعم‌دهنده‌ها و کاهش تحریک حسی در این دستگاه‌ها، آگاهی فرد نسبت به میزان واقعی مصرف را کاهش می‌دهد و به رفتارهای مصرفی افراطی منجر می‌شود. بنابراین، در ارزیابی ایمنی این محصولات نباید فریب نبود دود را خورد؛ چرا که کیفیت ساخت و فرمولاسیون شیمیایی، تعیین‌کننده اصلی پیامدهای سلامت‌محور هستند.

وی می افزاید: سیگارهای الکترونیکی حاوی نیکوتین هستند، دارویی که بسیار اعتیادآور است و برای معتاد شدن لازم نیست هر روز سیگار بکشید. در حالی که نیکوتین تنها ۰.۳ تا ۲ درصد از یک ویپ است، ولی ماده شیمیایی است که این محصولات را به طور خطرناکی اعتیاد آور می کند. یک فرد سیگاری معمولاً بین ۱ میلی گرم نیکوتین را از یک سیگار جذب می کند. برخی از پرقدرت ترین ویپ های یکبار مصرف موجود در بازار، حاوی ۲۰ میلی گرم در میلی لیتر نیکوتین هستند. تمام کردن ویپ حدود ۶۰۰ تا ۸۰۰ پک تقریباً مانند کشیدن دو بسته ۲۰ سیگاری است.

قربانی درباره عوارض این سیگارهای مدرن اظهار می دارد: نیکوتین موجود در این سیگارها اضطراب و افسردگی را بدتر می کند. همچنین بر حافظه، تمرکز، خودکنترلی و توجه تأثیر می گذارد، افراد جوانی که ویپ مصرف می کنند احتمال بیشتری دارد که سیگارهای معمولی را شروع کنند و ممکن است در آینده به اعتیادهای دیگری مبتلا شوند.

وی ادامه می دهد: بر اساس یک بررسی احتمال شروع سیگار کشیدن در افراد ۱۵ تا ۲۷ سال که سیگار الکترونیکی می کشیدند در سال آینده هفت برابر بیشتر از افراد غیر مصرف کننده ویپ است، همچنین شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد ویپ می‌تواند باعث اختلال عملکرد جنسی در مردان شود.

ضرورت افزایش آگاهی، آموزش در مدارس و خانواده‌ها

«قاسم محمدی» یک جامعه شناس نیز در این زمینه می گوید: حس کنجکاوی از علل مهم گرایش به سمت استفاده از سیگارهای الکترونیک است و دوران نوجوانی مرحله‌ای از زندگی است که افراد تمایل زیادی به تجربه پدیده‌های جدید دارند و همین موضوع آن‌ها را به سمت امتحان کردن سیگار الکترونیکی سوق می‌دهد. تأثیر گروه دوستان و همسالان نیز نقش مهمی در این گرایش دارد. نوجوانان معمولاً به دنبال پذیرش اجتماعی هستند و اگر دوستانشان از سیگار الکترونیکی استفاده کنند، احتمال دارد آن‌ها نیز برای هماهنگی با گروه به مصرف آن روی آورند.

وی تاکید می کند: فشارهای روحی و روانی می‌تواند در گرایش نوجوانان و جوانان به سمت استفاده از سیگارهای الکترونیک بسیار نقش داشته باشد. بعضی از نوجوانان برای مقابله با استرس، اضطراب یا مشکلات روزمره به مصرف سیگار الکترونیکی روی می‌آورند، هرچند این روش راه‌حل مناسبی برای مدیریت احساسات نیست.

وی با بیان اینکه دسترسی نسبتا آسان به برخی از محصولات مرتبط با سیگار الکترونیکی در بعضی مناطق، احتمال استفاده نوجوانان را افزایش می‌دهد، هشدار می دهد: هرچه دسترسی به این محصولات آسان‌تر باشد، امکان تجربه و مصرف آن‌ها نیز بیشتر می‌شود. برخی نوجوانان برای نشان دادن استقلال یا بزرگ‌تر به نظر رسیدن از سیگار الکترونیکی استفاده می‌کنند. آن‌ها ممکن است مصرف این محصولات را نشانه‌ای از بلوغ یا آزادی شخصی بدانند.

این جامعه شناس، کمبود آگاهی درباره خطرات نیکوتین و سایر مواد موجود در سیگارهای الکترونیکی را مهم می داند و ادامه می دهد: بسیاری از نوجوانان اطلاعات کافی درباره احتمال وابستگی به نیکوتین و تأثیرات آن بر رشد مغز و سلامت بدن ندارند، افزایش آگاهی، آموزش در مدارس و خانواده‌ها، و ارائه اطلاعات علمی و دقیق می‌تواند به کاهش گرایش نوجوانان به این محصولات کمک کند.