نگران رادیولوژی در هفته اول بارداری هستید؟ در این مطلب میخوانید چرا عکس دندان یا قفسه سینه خطری برای جنین ندارد، قانون «همه یا هیچ» چه نقشی دارد و چه روشهای امن جایگزین وجود دارد.
درست همان لحظهای که با ذوق به دو خط صورتی روی بیبیچک خیره شدهاید، ناگهان خاطرهای مثل برق از ذهنتان میگذرد: «ای وای! من هفته پیش عکس رادیولوژی گرفتم!» این ترس، کابوس بسیاری از مادران است، اما بیایید همین ابتدای کار آب پاکی را روی دستتان بریزیم: نفس عمیق بکشید، چون در اکثر موارد هیچ خطری جنین شما را تهدید نمیکند. در روزهای اول پس از لقاح، جنین از قانون جالبی به نام «همه یا هیچ» پیروی میکند؛ یعنی یا آسیب آنقدر سنگین است که بارداری کلا منتفی میشود، یا اگر بارداری ادامه پیدا کند، یعنی جنین صحیح و سلامت است و هیچ اثری از اشعه در او نمانده است.
بررسی عوارض رادیولوژی در بارداری (هفته اول)
وقتی میگوییم «هفته اول»، منظورمان دقیقا همان روزهای طلایی بعد از لقاح است؛ یعنی زمانی که شما هنوز حتی نمیدانید باردار هستید (معادل هفته سوم و چهارم تقویم پزشکی). در این روزها، جنین هنوز یک توده سلولی ساده است و خبری از اندامهای پیچیده نیست.
پزشکان خیالمان را راحت کردهاند: دوز اشعهای که در یک عکس ساده دندان، قفسه سینه یا دست و پا به دلیل رادیولوژی در محل وجود دارد، خیلی کمتر از آن است که بتواند عوارض رادیولوژی در بارداری ایجاد کند. طبق استانداردهای جهانی، جنین تا دوز ۵۰ میلیگری (mGy) در حاشیه امن قرار دارد؛ این در حالی است که یک عکس رادیولوژی معمولی حتی به دوز ۱ میلیگری هم نمیرسد!
سقط جنین
در همین هفتههای ابتدایی، اگر جنین بمباران اشعه شود (که در یک عکسبرداری ساده اصلا اتفاق نمیافتد)، قانون «همه یا هیچ» فعال میشود. ماجرا از این قرار است: یا سلولهای جنین مثل یک تعمیرکار ماهر خودشان را کامل بازسازی میکنند و نوزاد سالم میماند، یا آسیب آنقدر زیاد است که جنین از بین میرود. در حالت دوم، سقط آنقدر زود اتفاق میافتد که شما فکر میکنید پریودتان کمی عقب افتاده و اصلا متوجه بارداری نمیشوید.
ناتوانی ذهنی و یادگیری
خیالتان راحت باشد؛ مغز جنین در هفته اول هنوز تشکیل نشده که بخواهد آسیب ببیند. نگرانی درباره هوش و یادگیری مربوط به هفتههای ۸ تا ۱۵ است که مغز با سرعت نور در حال رشد است. پس یک عکس رادیولوژی در هفته اول، هیچ ربطی به نمره ریاضی فرزندتان در آینده نخواهد داشت.
مشکلات ژنتیک
درست است که اشعه ایکس قدرت تغییر DNA را دارد، اما سلولهای جنینی در هفته اول مثل ابرقهرمانها قدرت ترمیم دارند. اگر آسیبی به ژنتیک وارد شود و ترمیم نشود، طبیعت معمولا اجازه ادامه بارداری را نمیدهد. پس نگران تولد نوزادی با ناهنجاری عجیب و غریب نباشید.
روش های جایگزینهای رادیولوژی در بارداری
پزشکان هم مثل شما محتاط هستند و تا جای ممکن سراغ اشعه نمیروند. جدول زیر نشان میدهد که چه گزینههای امنتری روی میز است:
| روش تصویربرداری |
چرا امنتر است؟ |
کی استفاده میشود؟ |
|---|---|---|
| سونوگرافی |
چون بهجای اشعه، از امواج صوتی استفاده میکند (مثل ردیاب کشتی). |
برای دیدن جنین و بررسی دردهای شکمی در تمام ۹ ماه. |
| MRI (امآرآی) |
چون از میدان مغناطیسی استفاده میکند و هیچ اشعه ایکسی ندارد. |
وقتی نیاز به بررسی دقیق مغز یا ستون فقرات باشد. |
اگر پزشکتان تشخیص داد که نیاز به سونوگرافی دارید اما حال و حوصله ترافیک و مطبهای شلوغ را ندارید، سونوگرافی در خانه بهترین گزینه است. متخصص به منزل شما میآید و در آرامش کامل معاینه را انجام میدهد.
چه زمانی میتوان رادیولوژی را در دوران بارداری انجام داد؟
اینکه میگویند «رادیولوژی در بارداری ممنوع است» یک افسانه قدیمی است. جان مادر همیشه اولویت اول است. اگر خدایی نکرده تصادفی رخ دهد یا عفونت شدید ریه داشته باشید، انجام رادیولوژی واجب میشود.
اگر عکسبرداری از دندان یا دست و پا باشد، با بستن یک پیشبند سربی (شیلد) روی شکم، عملا راه ورود اشعه به رحم بسته میشود. حتی متخصصان کالج زنان و زایمان آمریکا (ACOG) هم تاکید کردهاند:
«تاکنون هیچ گزارشی مبنی بر سقط یا ناهنجاری جنین با دوزهای کمتر از ۵۰ میلیگری (که بسیار بیشتر از دوز عکسبرداریهای معمولی است) ثبت نشده است.»
سوالات متداول
آیا رادیولوژی فقط در هفته اول بارداری خطرناک است؟
برعکس! هفته اول یکی از امنترین زمانهاست چون قانون «همه یا هیچ» از جنین محافظت میکند. خطر اصلی مربوط به هفتههای ۸ تا ۱۵ است که اندامها در حال شکلگیری هستند.
آیا در هفته اول بارداری میتوان رادیولوژی دندان انجام داد؟
بله، با خیال راحت. دندان کجا و رحم کجا! فاصله زیاد است و دوز اشعه هم بسیار ناچیز. فقط محض اطمینان روپوش سربی بپوشید.
آیا رادیولوژی در بارداری میتواند باعث سقط جنین شود؟
با یک عکس معمولی؟ خیر. سقط جنین فقط در دوزهای خیلی سنگین (مثل پرتو درمانی سرطان) محتمل است، نه با یک عکس قفسه سینه یا دندان.
آیا رادیولوژی در هفته اول بارداری میتواند بر DNA جنین تاثیر بگذارد؟
در هفته اول، اگر آسیب DNA جدی باشد، بارداری همانجا متوقف میشود (سقط زودرس) و کار به تشکیل جنین ناقص نمیکشد.
جمع بندی
خلاصه اینکه اگر هفته پیش عکس رادیولوژی گرفتید و امروز فهمیدید باردارید، جای نگرانی نیست. عوارض رادیولوژی در بارداری در هفتههای اول، به لطف قانون «همه یا هیچ» و دوز پایین دستگاهها، چیزی نزدیک به صفر است. با این حال، همیشه قبل از هر کاری پزشک را از وضعیتتان باخبر کنید.
اگر هم برای انجام آزمایشها یا تصویربرداریها دنبال راهی بیدردسر و ایمن هستید، آنی آزما متخصصان را به خانه شما میفرستد. همین حالا میتوانید نوبتتان را رزرو کنید و با خیالی آسوده به استقبال دوران شیرین مادری بروید.
نظر شما