گاهی گذر زمان، تجربههای زندگی، واکنش دیگران یا حتی تغییر نگاه فرد به خودش، باعث میشود نامی که سالها با آن زندگی کرده، دیگر همان معنای گذشته را نداشته باشد. در زنجان طی پنج ماه نخست سال ۱۴۰۵، ۶۰۳ مورد تغییر نام به ثبت رسیده است؛ آماری که پشت آن، روایتهایی از تمسخر و فشار اجتماعی تا تغییر سلیقه، تعلقات فرهنگی و تلاش برای انتخاب دوباره هویت فردی قرار دارد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری سلامت (طبنا) زنجان،زهرا نوری، اسم، نخستین واژهای است که دیگران برای خطاب کردن ما به کار میبرند؛ واژهای که معمولاً پیش از آنکه خودمان توان انتخاب داشته باشیم، برایمان انتخاب شده است. بعضیها سالها با همان نام زندگی میکنند و هیچگاه مسئلهای با آن ندارند، اما برای برخی دیگر، همین نام میتواند به بخشی از خاطرات ناخوشایند، شوخیهای دیگران، فشار اجتماعی یا حتی تصویری تبدیل شود که از خود در ذهن دارند.
گاهی تغییر یک نام تنها جابهجایی چند حرف در شناسنامه نیست؛ پشت آن ممکن است سالها خاطره، تعلق خانوادگی، باور فرهنگی یا تلاش برای ساختن تصویری تازه از خود وجود داشته باشد.
در زنجان، طی پنج ماه نخست سال جاری ۶۰۳ مورد تغییر نام به ثبت رسیده که از این تعداد ۳۰۷ مورد مربوط به شهرستان زنجان بوده است؛ این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۵۷۵ مورد بوده و نشان میدهد در پنج ماه نخست امسال، ۲۸ مورد بیشتر از مدت مشابه سال قبل برای تغییر نام ثبت شده است.
اما پشت این اعداد چه داستانهایی قرار دارد؟
وقتی اسم را دوست داری، اما دیگران دوستش ندارند
یکی از شهروندانی که نام خود را تغییر داده، از تجربهای میگوید که نشان میدهد گاهی فرد نه به دلیل نارضایتی از نام خود، بلکه به دلیل واکنش اطرافیان تصمیم به تغییر نام میگیرد.
او میگوید:
«همیشه منو مسخره میکردن و این منو عذاب میداد، در حالی که خودم اسمم رو دوست داشتم. اسم من خدیجه بود و اسم مادر حضرت زهرا(س) بود، اما با توجه به اینکه بد تلفظ میکردن و مسخره میکردن، مجبور شدم عوض کنم.»
این شهروند در ادامه توضیح میدهد که در نهایت نام «رها» را برای خود انتخاب کرده است.
این روایت نشان میدهد که مسئله تغییر نام همیشه از «دوست نداشتن اسم» شروع نمیشود؛ گاهی واکنش و رفتار دیگران است که فرد را به سمت تغییر نام سوق میدهد. برای این شهروند، «خدیجه» نامی بود که خودش به آن علاقه داشت، اما تجربه تمسخر و تلفظ نادرست آن، سرانجام او را به انتخاب نامی دیگر رساند.
نامی که قبل از ما انتخاب شده است
محمدکاظم بیات، مدیرکل ثبت احوال استان زنجان، با اشاره به اینکه نام افراد معمولاً در شرایطی انتخاب میشود که خود فرد نقشی در این انتخاب ندارد، اظهار کرد: فرد پس از رسیدن به سنین بالاتر و ورود به عرصههای اجتماعی، شغلی و اداری ممکن است با مسائلی درباره نام خود مواجه شود و در نتیجه درخواست تغییر نام داشته باشد.
وی، مشکلات اجتماعی و اداری، سلیقه شخصی، جایگاه شغلی و اجتماعی، تشابه اسمی و حتی نحوه تلفظ یا کوتاه کردن نام توسط دیگران را از جمله دلایلی عنوان کرد که ممکن است افراد را به سمت تغییر نام سوق دهد.
به گفته بیات، در انتخاب نام، مسائل فرهنگی، قومی، زبانی و مذهبی نیز مورد توجه قرار میگیرد و شورای عالی ثبت احوال حدود ۱۲ هزار واژه و نام را در فهرست نامهای قابل انتخاب دارد.
وی افزود: اگر نامی در این فهرست وجود نداشته باشد، متقاضی میتواند توضیحات و مستندات مربوط به ریشه و معنای آن را ارائه کند تا موضوع مورد بررسی قرار گیرد و در صورت تأیید، نام مورد نظر به فهرست اضافه شود.
مدیرکل ثبت احوال استان زنجان همچنین درباره برخی درخواستهای تغییر نام توضیح داد که در مواردی که نام فعلی و نام پیشنهادی هر دو در میان نامهای مجاز قرار داشته باشند، ضوابط مربوط به فراوانی و میزان استفاده از نامها در یک بازه زمانی مشخص نیز میتواند در بررسی درخواست مؤثر باشد.
از «عشرت» تا «بیتا»
تغییر نام تنها مختص جوانان نیست.
بیات با اشاره به تجربه برخی مراجعان گفت: حتی افرادی در سنین بالاتر نیز برای تغییر نام مراجعه میکنند؛ برای نمونه، فردی متولد سال ۱۳۳۶ نام خود را از «عشرت» به «بیتا» تغییر داده است.
به گفته وی، در موارد دیگری نیز افراد به دلیل احساس ناهماهنگی میان نام خود و شرایط اجتماعی یا شغلیشان، درخواست تغییر نام داشتهاند.
این تجربهها نشان میدهد نام، برخلاف تصور رایج، همیشه موضوعی مربوط به دوران کودکی نیست و ممکن است فرد پس از چند دهه زندگی نیز احساس کند میخواهد نامی دیگر داشته باشد.
چرا نسل جدید نامهای متفاوتتری انتخاب میکند؟
نیکخواه، کارشناس ثبت احوال استان زنجان، نیز از تغییر نگاه خانوادهها به نامگذاری فرزندان سخن میگوید.
وی اظهار کرد: در گذشته در برخی خانوادهها نام فرزندان به شکل مشابه انتخاب میشد؛ نامهایی مانند «اکبر، اصغر، اعظم و اکرم» در کنار یکدیگر قرار میگرفتند تا میان نام اعضای خانواده نوعی هماهنگی وجود داشته باشد، اما امروز بسیاری از خانوادهها ترجیح میدهند هر فرزند نامی مستقل داشته باشد.
وی افزود: در گذشته نیز خانوادهها گاهی برای زنده نگه داشتن یاد پدربزرگ، مادربزرگ یا یکی از نزدیکان، نام آن فرد را برای فرزند خود انتخاب میکردند، اما امروز والدین در انتخاب نام تحقیقات بیشتری انجام میدهند.
نیکخواه گفت: برخی والدین درباره معنای نام، پیشینه آن و حتی تأثیری که به باور خودشان ممکن است نام بر آینده یا شخصیت فرزند داشته باشد، تحقیق میکنند و بعضی نیز برای انتخاب نام با روانشناسان مشورت میکنند.
در پایتخت شور و شعور حسینی، نامهای مذهبی کجای جدول ایستادهاند؟
زنجان به عنوان پایتخت شور و شعور حسینی و یکی از شهرهای شناختهشده مذهبی کشور، همواره با آیینها و فرهنگ مذهبی خود شناخته شده است؛ از همین رو، بررسی نامهای انتخابشده برای نوزادان در این استان، نکته قابل تأملی را نشان میدهد.
بر اساس آمار پنج ماهه نخست سال ۱۴۰۵، در میان ۱۰ نام نخست پسران، نامهای مذهبی همچنان حضور دارند؛ اما در مقایسه با گذشته، به نظر میرسد سهم برخی از نامهای مذهبی سنتی در میان انتخابهای جدید خانوادهها کاهش یافته و نامهای جدیدتر و متفاوتتری نیز در صدر انتخابها قرار گرفتهاند.
در فهرست ۱۰ نام نخست پسران، «علی» با ۵۴ مورد، «ابوالفضل» با ۵۲ مورد و «حسین» با ۴۰ مورد قرار دارند؛ در حالی که نامهایی مانند «آیهان»، «آریا»، «شاهان» و «آرسام» نیز در رتبههای بالای جدول دیده میشوند.
این موضوع به معنای کنار گذاشته شدن نامهای مذهبی نیست؛ بلکه آمار موجود نشان میدهد در کنار استمرار انتخاب این نامها، دامنه انتخاب خانوادهها گستردهتر شده و نامهای جدید نیز سهم بیشتری از انتخابهای امروز را به خود اختصاص دادهاند.
این تغییر ذائقه، به گفته کارشناسان ثبت احوال، میتواند بخشی از تحول الگوهای نامگذاری در خانوادهها باشد؛ تحولی که در آن، والدین بیش از گذشته به معنای نام، تفاوت آن با دیگر نامها، هویت فردی فرزند و حتی برداشت اجتماعی از نام توجه میکنند.
محبوبترین نامهای نوزادان و تغییر نام زنجانی ها در سال ۱۴۰۵
بر اساس آمار پنج ماهه نخست سال ۱۴۰۵ در استان زنجان، در میان نامهای پسر، «آیهان» با ۸۳ مورد در رتبه نخست قرار داشته و پس از آن «آریا» با ۵۷ مورد و «شاهان» با ۵۶ مورد قرار گرفتهاند.
۱۰ نام نخست پسران عبارتاند از:
| رتبه | نام | تعداد |
|---|---|---|
| ۱ | آیهان | ۸۳ |
| ۲ | آریا | ۵۷ |
| ۳ | شاهان | ۵۶ |
| ۴ | علی | ۵۴ |
| ۵ | ابوالفضل | ۵۲ |
| ۶ | آرسام | ۴۸ |
| ۷ | امیرعلی | ۴۳ |
| ۸ | علیسان | ۴۳ |
| ۹ | یزدان | ۴۲ |
| ۱۰ | حسین | ۴۰ |
در میان نامهای دختر نیز «ماهلین» با ۱۱۸ مورد در رتبه نخست قرار دارد و پس از آن «پناه» با ۹۸ مورد و «فاطمه» با ۵۶ مورد قرار گرفتهاند.
۱۰ نام نخست دختران عبارتاند از:
| رتبه | نام | تعداد |
|---|---|---|
| ۱ | ماهلین | ۱۱۸ |
| ۲ | پناه | ۹۸ |
| ۳ | فاطمه | ۵۶ |
| ۴ | نیلا | ۵۵ |
| ۵ | زهرا | ۴۷ |
| ۶ | مهوا | ۴۳ |
| ۷ | رستا | ۴۰ |
| ۸ | آوا | ۳۹ |
| ۹ | هلنا | ۳۸ |
| ۱۰ | آیلین | ۳۸ |
ترکیب این نامها نشان میدهد در کنار استمرار حضور نامهای سنتی و مذهبی مانند «علی»، «ابوالفضل»، «حسین»، «فاطمه» و «زهرا»، نامهای جدیدتر نیز در انتخاب خانوادهها جایگاه قابل توجهی پیدا کردهاند.
اینترنت، منبع رسمی انتخاب نام نیست
تغییر ذائقه نامگذاری گاهی ثبت احوال را نیز با درخواستهایی برای نامهای کمترشناختهشده مواجه میکند.
نیکخواه با اشاره به برخی درخواستها برای انتخاب نامهای ترکی و نامهایی که در منابع مورد استناد ثبت احوال وجود ندارد، اظهار کرد: گاهی متقاضیان نامهایی را که در اینترنت یا وبلاگها دیدهاند، برای فرزند خود پیشنهاد میکنند، در حالی که صرف وجود یک نام در فضای مجازی به معنای داشتن ریشه و اعتبار آن نام نیست.
وی نمونههایی مانند «آلیس» و «رامیز» را مطرح کرد و افزود: در برخی موارد وقتی از متقاضی درباره منبع نام پرسیده میشود، پاسخ این است که آن را در اینترنت دیدهاند؛ در حالی که منابع اینترنتی و وبلاگها منبع رسمی ثبت احوال برای تأیید ریشهشناسی نامها نیستند.
این کارشناس ثبت احوال ادامه داد: نام پیشنهادی باید از نظر ریشه، معنا و ضوابط مربوط بررسی شود و اگر شرایط لازم را نداشته باشد، امکان تأیید آن وجود ندارد.
وی اضافه کرد: در مواردی که نام پیشنهادی مورد تأیید قرار نمیگیرد، برخی متقاضیان موضوع را از مسیر قضایی پیگیری میکنند و در صورت ارائه حکم، ثبت احوال مطابق حکم صادرشده اقدام خواهد کرد.
وقتی «اسم» قرار است شانس بیاورد!
یکی دیگر از نکات قابل توجه در میان درخواستهای تغییر نام، دلایلی است که برخی افراد برای این تصمیم مطرح میکنند.
نیکخواه میگوید برخی متقاضیان عنوان میکنند که نام فعلی برایشان «شانس نیاورده»، میخواهند تغییری در زندگی خود ایجاد کنند یا تصور میکنند انتخاب نامی دیگر میتواند شرایط زندگی یا روحیشان را تغییر دهد.
اینها البته باور و برداشت شخصی متقاضیان است و نمیتوان آن را بهعنوان یک اثر علمی قطعی برای نامها در نظر گرفت؛ اما همین باور نشان میدهد که نام برای برخی افراد، معنایی فراتر از یک واژه در شناسنامه پیدا کرده است.
تغییر نام، محدود به جوانی نیست
بر اساس توضیحات نیکخواه، در حال حاضر درخواست تغییر نام از مسیر ثبت احوال برای افراد ۱۸ سال به بالا امکانپذیر است و برای آن سقف سنی تعیین نشده است.
وی از مراجعه افرادی در سنین ۵۶ و ۶۳ سال نیز خبر داد و گفت افزایش سن مانعی برای درخواست تغییر نام نیست.
در مقابل، درخواست تغییر نام افراد زیر ۱۸ سال در روال عادی ثبت احوال انجام نمیشود و فرد میتواند در صورت پیگیری، از مسیر قضایی اقدام کند.
نام مذهبی؛ مسیر متفاوت
تغییر برخی نامهای مذهبی نیز تابع ضوابط خاص خود است.
نیکخواه توضیح داد که تغییر نامهای مذهبی در چارچوب ضوابط ثبت احوال محدودیت دارد و در برخی موارد فرد میتواند نام خود را در میان گزینههای مذهبی تعیینشده تغییر دهد.
در مواردی که درخواست فرد خارج از حدود اختیارات ثبت احوال باشد، مسیر قضایی نیز میتواند مورد استفاده قرار گیرد و ثبت احوال پس از ارائه حکم، مطابق آن اقدام خواهد کرد.
روانشناس: تغییر نام بهتنهایی نشانه مشکل روانی نیست
ناهید کلانتری، روانشناس، در بررسی روانشناختی موضوع تغییر نام، معتقد است نام بخشی از هویت روانی و اجتماعی افراد است و میتواند با تصویری که فرد از خودش دارد و همچنین با نحوه دیدهشدن او در جامعه ارتباط داشته باشد.
وی تأکید میکند که تغییر نام بهخودیخود نشانه اختلال روانی، ضعف شخصیت یا جلب توجه نیست و برای فهم دلیل این تصمیم باید تاریخچه فرد، احساس او نسبت به نام و شرایط زندگیاش مورد توجه قرار گیرد.
کلانتری توضیح میدهد که گاهی نام انتخابشده در دوران کودکی، در بزرگسالی دیگر با تصویری که فرد از خود دارد هماهنگ نیست. در برخی موارد نیز خاطراتی مانند تمسخر شدن، تجربههای ناخوشایند یا روابط دشوار خانوادگی میتواند احساس فرد نسبت به نامش را تغییر دهد.
به گفته این روانشناس، تغییر نام میتواند برای برخی افراد نوعی مرزبندی نمادین میان گذشته و حال یا تلاشی برای بازتعریف هویت اجتماعی باشد، اما صرف تغییر نام نمیتواند نشانه «بحران هویت» تلقی شود.
نامها فقط اسم نیستند؛ بار فرهنگی هم دارند
کلانتری با اشاره به اینکه نامها در جامعه ایران میتوانند حامل مفاهیم خانوادگی، قومی، مذهبی و تاریخی باشند، میگوید تغییر نام گاهی با تغییر نگرش فرد نسبت به بخشی از گذشته یا هویت خانوادگی و اجتماعی او همراه میشود.
از سوی دیگر، نامها ممکن است در ذهن دیگران تداعیهایی ایجاد کنند و فرد گاهی نه از خود نام، بلکه از تصویری که تصور میکند دیگران با شنیدن آن نام درباره او میسازند، ناراضی باشد.
وی تأکید میکند که برای ارزیابی وضعیت روانی فرد، باید مجموعهای از نشانهها و شرایط زندگی او را بررسی کرد و صرفاً از روی علاقه یا بیعلاقگی به نام نمیتوان درباره سلامت روان فرد قضاوت کرد.
به باور این روانشناس، شاید به جای اینکه از فرد بپرسیم «چرا اسمت را عوض کردی؟»، بهتر باشد بپرسیم: «این اسم برای تو چه معنایی داشت و نام جدید قرار است نماینده کدام بخش از هویت تو باشد؟»
تغییر نام چگونه انجام میشود؟
برای افرادی که تصمیم به تغییر نام گرفتهاند، نخستین مرحله دیگر الزاماً مراجعه حضوری به ثبت احوال نیست.
در حال حاضر درخواست تغییر نام بهصورت اینترنتی از طریق سامانه سهیم سازمان ثبت احوال انجام میشود. متقاضی با ورود به سامانه، احراز هویت و انتخاب خدمت مربوط به «درخواست تغییر نام»، اطلاعات مورد نیاز را تکمیل و مستندات لازم را بارگذاری میکند.
پس از ثبت درخواست، پرونده برای بررسی در چارچوب ضوابط مربوط به نام ارجاع میشود و نتیجه بررسی از طریق سامانه و پیامک به متقاضی اعلام خواهد شد.
در صورت تأیید نهایی، برای انجام مراحل مربوط به صدور شناسنامه جدید، مراجعه حضوری در محل اعلامشده ضروری خواهد بود.
پایان یک نام یا آغاز یک روایت تازه؟
شاید تغییر نام در ظاهر تنها تغییر یک واژه در شناسنامه باشد، اما روایتهایی که پشت این درخواستها قرار دارند، بسیار متفاوتاند؛ یکی از نامی فاصله میگیرد که سالها سوژه شوخی دیگران بوده، دیگری میخواهد از نامی که با هویت امروزش هماهنگ نیست فاصله بگیرد، فردی نامی را انتخاب میکند که به فرهنگ و سلیقهاش نزدیکتر است و دیگری پس از چند دهه زندگی، تصمیم میگیرد فصل تازهای را با نامی دیگر آغاز کند.
در نهایت، میان «عشرت» و «بیتا»، «خدیجه» و «رها» یا هر نام دیگری که در شناسنامه نوشته شده، چیزی فراتر از چند حرف وجود دارد؛ خاطرات، خانواده، فرهنگ، نگاه جامعه و تصویری که هر فرد از خودش ساخته است.
شاید به همین دلیل است که وقتی کسی تصمیم میگیرد نامش را تغییر دهد، پیش از آنکه فقط یک فرم اداری را پر کرده باشد، بخشی از داستان زندگی خود را دوباره مرور کرده است.
انتهای پیام/
نظر شما