آینده پزشکی در گرو تلفیق داده‌های ژنتیکی، هوش مصنوعی و دانش بالینی است

به گزارش خبرگزاری سلامت، دکتر باقر لاریجانی، در نشست «تازه‌های ایمونولوژی مبانی و کاربردهای پزشکی فردمحور» که در محل پژوهشگاه برگزار شد، به تشریح ظرفیت‌های پزشکی فردمحور و نقش فناوری‌های نوین در ارتقای کیفیت مراقبت‌های سلامت پرداخت.

وی با اشاره به افزایش بار بیماری‌های غیرواگیر، از جمله دیابت، بیماری‌های قلبی‌عروقی و سرطان‌ها، اظهار کرد: مدیریت مؤثر این بیماری‌ها مستلزم بازنگری در روش‌های متعارف پیشگیری و درمان، شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر و استفاده از شواهد علمی و داده‌های معتبر برای تصمیم‌گیری‌های بالینی و سیاست‌گذاری سلامت است.

*ضرورت تحول در راهبردهای پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر*

دکتر لاریجانی با تأکید بر اهمیت کنترل بیماری‌های غیرواگیر گفت: مقابله با این بیماری‌ها صرفاً با اتکا به درمان‌های معمول امکان‌پذیر نیست، بلکه باید پیشگیری، اصلاح سبک زندگی، کنترل عوامل خطر و همکاری میان‌بخشی در اولویت برنامه‌های نظام سلامت قرار گیرد.

وی افزود: برنامه‌ریزی مؤثر در حوزه سلامت نیازمند شناخت دقیق وضعیت جمعیت، بررسی تفاوت‌های منطقه‌ای در عوامل خطر و ارزیابی مستمر عملکرد مداخلات است. استفاده از شاخص‌های معتبر و تحلیل داده‌های حاصل از نظام مراقبت می‌تواند به شناسایی نیازهای واقعی جامعه و طراحی برنامه‌های هدفمندتر کمک کند.

به گفته وی، حرکت به سمت نظام سلامت مبتنی بر شواهد، مستلزم آن است که داده‌های حاصل از مطالعات و خدمات سلامت به‌صورت نظام‌مند گردآوری و تحلیل شوند و نتایج آن‌ها در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با پیشگیری، تشخیص و درمان به کار گرفته شوند.

رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، پزشکی فردمحور را رویکردی دانست که در آن ویژگی‌های زیستی و بالینی هر فرد در انتخاب راهبردهای پیشگیری، تشخیص و درمان مورد توجه قرار می‌گیرد.

وی توضیح داد: افراد مبتلا به یک بیماری مشابه ممکن است از نظر ویژگی‌های ژنتیکی، وضعیت متابولیک، عوامل محیطی و پاسخ به درمان تفاوت‌های قابل‌توجهی داشته باشند. بنابراین، نمی‌توان در همه بیماران صرفاً بر اساس عنوان بیماری، رویکردی یکسان را در نظر گرفت.

دکتر لاریجانی افزود: پزشکی فردمحور با تلفیق اطلاعات بالینی، ژنتیکی، مولکولی، متابولیک و سایر داده‌های مرتبط با وضعیت زیستی افراد، امکان ارزیابی دقیق‌تر خطر بیماری، پیش‌آگهی و احتمال پاسخ به درمان را فراهم می‌کند. هدف این رویکرد، استفاده از اطلاعات معتبر برای اتخاذ تصمیم‌هایی متناسب‌تر با شرایط هر بیمار است.

وی تأکید کرد: تحقق پزشکی فردمحور به بررسی یک آزمایش یا تعداد محدودی نمونه محدود نمی‌شود، بلکه به گردآوری داده‌های متعدد، تحلیل آن‌ها در طول زمان و استفاده از مدل‌های علمی معتبر نیاز دارد.

دکتر لاریجانی با اشاره به نقش هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در پزشکی نوین اظهار کرد: داده‌های حاصل از ژنومیک، متابولومیک، میکروبیوم و بررسی‌های بالینی، حجم و پیچیدگی زیادی دارند. تحلیل هم‌زمان این اطلاعات با روش‌های متعارف دشوار است و هوش مصنوعی می‌تواند در شناسایی الگوها، توسعه مدل‌های پیش‌بینی‌کننده و پشتیبانی از تصمیم‌گیری‌های بالینی نقش مؤثری داشته باشد.

وی افزود: توسعه پزشکی فردمحور مستلزم ایجاد بانک‌های اطلاعاتی استاندارد، دسترسی به داده‌های باکیفیت، گسترش سلامت دیجیتال و همکاری میان متخصصان بالینی، ژنتیک، داروسازی، علوم داده و مهندسی هوش مصنوعی است.

به گفته وی، ترکیب این ظرفیت‌ها می‌تواند به توسعه ابزارهای هوشمند برای مدیریت بیماری‌ها، ارزیابی خطر و انتخاب مداخلات متناسب با ویژگی‌های هر فرد کمک کند. با این حال، استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی در نظام سلامت باید بر پایه اعتبارسنجی علمی، ارزیابی عملکرد و رعایت الزامات ایمنی و اخلاقی انجام شود.