پیشگیری از خودکشی در محیط‌های دانشگاهی، فراتر از شناسایی نشانه‌های هشداردهنده و شناسایی دانشجویان در معرض آسیب، نیازمند شکل‌گیری نظامی منسجم، تخصصی و پیوسته برای حمایت روان‌شناختی و اجتماعی از دانشجویان و دستیاران است؛ نظامی که در آن، شناسایی اولیه به ارزیابی تخصصی، مداخله به‌موقع و پیگیری مستمر منتهی شود. از این منظر، طرح ملی «پنجره نو» را می‌توان تلاشی برای تقویت زنجیره پیشگیری و حمایت از سلامت روان جامعه دانشگاهی دانست.
به گزارش خبرگزاری سلامت، اهمیت این رویکرد زمانی آشکارتر می‌شود که بدانیم خودکشی پدیده‌ای پیچیده و چندعاملی است و مواجهه مؤثر با آن، مستلزم توجه هم‌زمان به ابعاد روان‌شناختی، بالینی، خانوادگی، تحصیلی و اجتماعی زندگی دانشجویان است. بنابراین، هیچ مداخله منفرد یا اقدام اداری به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخ‌گوی این مساله باشد و اثربخشی برنامه‌های پیشگیرانه در گروی پیوند میان ظرفیت‌های تخصصی، حمایت‌های سازمانی و ایجاد بستر امن برای درخواست کمک است.
در این میان، اعتمادسازی، حفظ محرمانگی اطلاعات و صیانت از کرامت انسانی دانشجویان، از الزامات بنیادین موفقیت طرح «پنجره نو» به شمار می‌رود. دانشجویی که از افشای اطلاعات شخصی، قضاوت دیگران یا پیامدهای احتمالی مراجعه به خدمات سلامت روان نگران باشد، ممکن است مشکلات خود را پنهان کند یا از دریافت کمک تخصصی منصرف شود. ازاین‌رو، این طرح زمانی می‌تواند به اهداف واقعی خود نزدیک شود که علاوه بر تقویت ظرفیت‌های تخصصی، مسیر دسترسی به خدمات را امن، قابل اعتماد و عاری از انگ اجتماعی فراهم کند.
شناسایی زودهنگام افکار خودکشی؛ محور مداخله پیشگیرانه وزارت بهداشت در دانشگاه‌های علوم پزشکی
رئیس اداره مشاوره و سلامت روان دانشجویان وزارت بهداشت با تأکید بر ضرورت شناسایی به‌موقع دانشجویان در معرض خطر خودکشی گفت: پیشگیری مؤثر از خودکشی باید از حتی قبل از مرحله شکل‌گیری افکار خودآسیب‌رسان آغاز شود و دانشگاه‌ها با استقرار نظام حرفه‌ای شناسایی، مداخله و ارائه خدمات مشاوره‌ای، مانع از تبدیل این افکار به رفتارهای پرخطر شوند.
دکتر بهمن بهمنی، رئیس اداره مشاوره و سلامت روان دانشجویان وزارت بهداشت، با اشاره به اهمیت اقدامات زودهنگام پیشگیرانه اظهار کرد: در مواردی که ادامه یک روند روان‌شناختی ممکن است به رفتارهای غیرقابل جبران و آسیب‌های جدی منجر شود، مداخله پیشگیرانه اهمیت ویژه‌ای دارد. یکی از مهم‌ترین راهبردها در این زمینه، آماده‌سازی ذهنی افراد برای مواجهه با چالش‌های زندگی، حل مسئله و توانایی معناسازی در زندگی است؛ چراکه معنا به زندگی جهت و هدف می‌دهد و به افراد کمک می‌کند با مشکلات و حتی آسیب‌های جدی، به‌جای مواجهه منفعلانه، رویکردی فعالانه و سازنده داشته باشند.
وی افزود: افرادی که آمادگی کافی برای مواجهه با مسائل و چالش‌های زندگی ندارند، ممکن است در شرایطی مانند مشکلات تحصیلی، فقدان یکی از عزیزان، از دست دادن فرصت‌ها یا روابط عاطفی، ترس از شکست، تنهایی، ناکامی و آسیب به آبرو، دچار وضعیت ذهنی دشواری شوند. در چنین شرایطی، ممکن است فرد مسائل را به‌شکل فاجعه‌آمیز و غیرقابل تحمل ارزیابی کند و در معرض افکار خودکشی قرار گیرد.
بهمنی با تأکید بر اینکه افکار خودکشی لزوماً به اقدام منتهی نمی‌شوند، تصریح کرد: ضروری است دانشگاه‌ها سازوکارهایی برای شناسایی افرادی داشته باشند که حتی در مراحل اولیه، افکار خودآسیب‌رسان یا خودکشی را تجربه می‌کنند. هدف از این مداخله آن است که افراد بتوانند با این افکار مواجه شوند، برای مسائل خود راه‌حل‌های کارآمد پیدا کنند و از تجربه مشکلات و چالش‌های زندگی در مسیر رشد و سازگاری بهره بگیرند.
پنجره نو؛ عبور از شناسایی افکار خودکشی به مداخله تخصصی
رئیس اداره مشاوره و سلامت روان دانشجویان وزارت بهداشت ادامه داد: افکار خودکشی به‌خودی‌خود و به‌صورت مستقیم الزاماً به اقدام منتهی نمی‌شوند و اقدام به خودکشی نیز همیشه به مرگ نمی‌انجامد؛ اما یکی از نقاط مهم آغاز مداخلات پیشگیرانه، توجه به افکار مکرر خودکشی و شناسایی به‌موقع افرادی است که این افکار را تجربه می‌کنند. در این مسیر، باید زمینه‌های شکل‌گیری و تداوم این افکار شناسایی شود و خدمات سلامت روان و مشاوره‌ای متناسب در اختیار دانشجویان قرار گیرد تا از تداوم این روند و تبدیل آن به رفتار پرخطر جلوگیری شود.
وی با اشاره به اجرای طرح ملی «پنجره نو» در دانشگاه‌های علوم پزشکی اظهار کرد: حدود دو سال است که این طرح در دانشگاه‌ها در حال اجراست و با وجود اینکه مدت زیادی از آغاز آن نگذشته، موارد متعددی از شناسایی دانشجویان دارای افکار مکرر خودکشی و برقراری ارتباط با آنان برای ارائه خدمات تخصصی گزارش شده است. این خدمات در مواردی شامل مشاوره و در صورت نیاز، ارجاع برای دریافت خدمات دارودرمانی و روان‌پزشکی بوده و در مواردی به تغییر مثبت مسیر زندگی افراد کمک کرده است.
بهمنی با اشاره به ظرفیت تخصصی ایجادشده در دانشگاه‌ها خاطرنشان کرد: کارشناسان فعال در این حوزه در حال کسب تجربه و تقویت مهارت‌های حرفه‌ای هستند تا بتوانند به‌صورت مستمر به دانشجویان متقاضی یا نیازمند خدمات کمک کنند. افزون بر این، تجربه‌های به‌دست‌آمده در دانشگاه‌ها به‌تدریج انباشته می‌شود و زمینه انتقال دانش و مهارت به همکاران تازه‌وارد را فراهم می‌کند. از منظر مدیریتی، یکی از دستاوردهای مهم اجرای طرح پنجره نو، استقرار رویکردی سازمان‌یافته و حرفه‌ای برای پیشگیری از افکار و رفتارهای خودکشی در محیط دانشگاه است.
۱۱۷ تیم تخصصی برای تقویت نظام مداخله و حمایت روانی دانشجویان
همچنین دکتر افسانه صادقی، معاون اداره کل دانشجویی وزارت بهداشت در گفت وگو با مفدا در تشریح ابعاد اجرایی طرح ملی «پنجره نو» اظهار کرد: هدف این طرح صرفاً شناسایی دانشجویان و دستیاران در معرض خطر نیست؛ بلکه شناسایی به‌موقع، ارزیابی تخصصی، مدیریت خطر خودکشی و فراهم‌کردن حمایت مستمر برای حفظ جان و ارتقای سلامت روان این گروه را دنبال می‌کند. در همین راستا، پیش‌بینی ۱۱۷ تیم تخصصی متشکل از روان‌شناس بالینی، روان‌پزشک و مددکار اجتماعی، ظرفیت مهمی برای تقویت نظام شناسایی، مداخله و حمایت از دانشجویان و دستیاران فراهم می‌کند.
وی افزود: مزیت این ترکیب تخصصی آن است که خطر خودکشی از ابعاد مختلف روان‌شناختی، بالینی و اجتماعی بررسی می‌شود و برای هر فرد، متناسب با شرایط و نیازهایش، برنامه مداخله‌ای مناسب در نظر گرفته خواهد شد. در حال حاضر نیز حدود ۷۵۰ نیروی متخصص شامل روان‌شناسان، مددکاران اجتماعی و روان‌پزشکان در مراکز مشاوره دانشگاه‌های علوم پزشکی فعالیت دارند و در حوزه‌های پیشگیری، آموزش، مشاوره و حمایت روان‌شناختی از دانشجویان نقش‌آفرینی می‌کنند.
نظر شما