افت سالانه ۷۳ سانتیمتری سطح آبهای زیرزمینی، برداشت حدود یک میلیارد مترمکعب آب از سفرههای زیرزمینی و وابستگی ۹۰ درصدی آب شرب استان به این منابع، زنگ خطری جدی برای آینده آبی زنجان است؛ چالشی که در بیستوپنجمین کنفرانس هیدرولیک ایران، از ابعاد مختلف علمی، اجرایی و مدیریتی مورد بررسی قرار گرفت.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری سلامت (طبنا) زنجان، آب در زنجان دیگر صرفاً یک موضوع زیستمحیطی نیست؛ مسئلهای است که کشاورزی، تأمین آب شرب، توسعه صنعتی و حتی آینده سکونت در برخی مناطق استان را تحت تأثیر قرار میدهد. آمارهای ارائهشده در بیستوپنجمین کنفرانس هیدرولیک ایران نشان میدهد منابع آبی استان با فشارهای جدی مواجهاند و ادامه روند فعلی، ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت و مصرف آب را بیش از گذشته آشکار میکند.
جلال صبا، رئیس دانشگاه زنجان، در این کنفرانس با اشاره به ظرفیتهای علمی دانشگاه اظهار کرد: دانشگاه زنجان با حدود ۵۰ سال سابقه، یکی از مراکز علمی شاخص استان است و در حال حاضر حدود ۱۰ هزار دانشجو و ۴۰۰ عضو هیئت علمی دارد.
وی افزود: این دانشگاه در چهار دانشکده فنی و مهندسی، کشاورزی، علوم پایه و علوم انسانی فعالیت میکند و پردیس آن با وسعت حدود ۴۰۰ هکتار، از نظر وسعت در شمار دانشگاههای بزرگ کشور قرار دارد.
رئیس دانشگاه زنجان با اشاره به جایگاه این دانشگاه در حوزه محیطزیست و توسعه پایدار بیان کرد: دانشگاه زنجان در رتبهبندی گرینمتریک در میان ۵۰۰ دانشگاه برتر جهان قرار گرفته و از نظر شاخصهای دانشگاه سبز، رتبه پنجم کشور را به خود اختصاص داده است.
ظرفیت دانشگاهها و مراکز علمی در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که مدیریت منابع آب به راهکارهایی فراتر از اقدامات مقطعی نیاز دارد. اتابک جعفری، رئیس هیئتمدیره انجمن هیدرولیک ایران نیز در این کنفرانس بر ضرورت تبدیل پژوهشهای علمی به راهکارهای اجرایی تأکید کرد.
وی با اشاره به اهمیت منابع آبی استان زنجان و حوضه آبریز سفیدرود افزود: پژوهشهای حوزه آب زمانی اثربخش خواهند بود که از مرحله تولید مقاله فراتر رفته و در تصمیمگیریها و برنامهریزیهای اجرایی مورد استفاده قرار گیرند.
رئیس هیئتمدیره انجمن هیدرولیک ایران همچنین با اشاره به چالشهای مدیریت منابع آب کشور، بر ضرورت توجه بیشتر به اقتصاد آب، جلوگیری از برداشت بیرویه از منابع زیرزمینی و استفاده از ظرفیت نخبگان در سیاستگذاریهای این حوزه تأکید کرد.
جعفری پیشنهاد داد دانشگاه زنجان با همکاری شرکت آب منطقهای استان و انجمن هیدرولیک ایران، حوضه آبریز سفیدرود را بهعنوان یک الگوی علمی و اجرایی برای بررسی و مدیریت مسائل مرتبط با فرسایش، رسوب و منابع آب معرفی کند.
افت آبهای زیرزمینی؛ مهمترین هشدار آبی استان
بخش مهمی از نگرانیها به وضعیت منابع آب زیرزمینی بازمیگردد؛ منابعی که سهم عمدهای در تأمین آب شرب و کشاورزی استان دارند. سعید صنعتیمنفرد، مدیرعامل شرکت آب منطقهای زنجان، با تشریح وضعیت منابع آبی استان اظهار کرد: زنجان با مساحتی حدود ۲۲ هزار کیلومترمربع و برخورداری از هشت شهرستان، سالانه بهطور میانگین حدود ۳۱۱ میلیمتر بارندگی دریافت میکند.
وی افزود: حجم بارش سالانه استان حدود هفت میلیارد مترمکعب برآورد میشود که از این میزان، حدود پنجونیم میلیارد مترمکعب بهصورت تبخیر و تعرق از دسترس خارج شده و منابع آب تجدیدپذیر استان حدود یکونیم میلیارد مترمکعب است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای زنجان با اشاره به وضعیت دشتهای استان بیان کرد: زنجان دارای هفت محدوده مطالعاتی است که وضعیت منابع آب زیرزمینی در بخش عمدهای از آنها با کسری و محدودیت مواجه بوده و تعدادی از دشتها نیز در شرایط ممنوعه قرار دارند.
صنعتیمنفرد با بیان اینکه استان دارای ۱۱۶ رودخانه و مسیل به طول مجموع ۲ هزار و ۶۵۵ کیلومتر است، ادامه داد: از این تعداد، ۹۰ رودخانه دائمی و ۲۶ رودخانه فصلی هستند و رودخانه قزلاوزن نیز حدود ۳۶۰ کیلومتر از مسیر خود را در استان زنجان طی میکند.
وی با اشاره به وضعیت بارندگی و روانآبها تصریح کرد: با وجود اینکه میزان بارندگی سال گذشته حدود پنج درصد بیشتر از میانگین بلندمدت بوده، میزان روانآب متناسب با این افزایش رشد نکرده است؛ موضوعی که اهمیت مدیریت منابع آب و توجه به شرایط حوضههای آبریز را نشان میدهد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای زنجان با اشاره به تعداد چاههای استان گفت: حدود ۲۰ هزار حلقه چاه در استان وجود دارد که نزدیک به ۱۶ هزار حلقه از آنها دارای مجوز هستند و وضعیت سایر چاهها نیز نیازمند ساماندهی و تعیین تکلیف است.
صنعتیمنفرد با بیان اینکه حدود ۸۱ درصد برداشت از منابع آب زیرزمینی به بخش کشاورزی اختصاص دارد، افزود: میزان برداشت از این منابع حدود یک میلیارد مترمکعب برآورد میشود و مجموع مصرف سالانه آب از منابع سطحی و زیرزمینی استان نیز به حدود یک میلیارد و ۷۲۹ میلیون مترمکعب میرسد.
وی با تأکید بر وابستگی بالای تأمین آب شرب استان به منابع زیرزمینی اظهار کرد: حدود ۹۰ درصد آب شرب زنجان از منابع زیرزمینی تأمین میشود و این موضوع ضرورت حفاظت از آبخوانها و مدیریت برداشتها را دوچندان میکند.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای زنجان با اشاره به روند کاهشی منابع آب زیرزمینی استان ادامه داد: میانگین افت سطح آب زیرزمینی طی ۲۴ سال گذشته سالانه حدود ۷۳ سانتیمتر بوده و حجم ذخایر مخازن نیز در این بازه زمانی حدود سه میلیارد مترمکعب کاهش یافته است.
صنعتیمنفرد همچنین با اشاره به تغییر وضعیت منابع تأمین آب شهر زنجان گفت: در حدود ۱۰ سال گذشته، آب شرب شهر از طریق ۱۸ حلقه چاه با دبی مجموع حدود یکهزار و ۲۰۰ لیتر بر ثانیه تأمین میشد، اما اکنون تعداد چاههای مورد استفاده به حدود ۷۹ حلقه رسیده و دبی مجموع آنها به حدود ۸۶۰ لیتر بر ثانیه کاهش یافته است.
وی در ادامه به طرحهای تأمین آب استان اشاره کرد و گفت: طرحهای سدسازی و انتقال آب با هدف تأمین نیازهای شرب و سایر مصارف در نقاط مختلف استان در حال پیگیری است که از جمله آنها میتوان به طرح سد مشمپا، سد ایجرود، سد مراش و طرح انتقال آب از سد تالوار اشاره کرد.
شبکههای آبرسانی و ضرورت کاهش هدررفت
در کنار وضعیت منابع آبی، مدیریت شبکههای توزیع و کاهش هدررفت نیز از دیگر محورهای مطرحشده در این کنفرانس بود.
علیمحمد نادرخانی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان زنجان، با اشاره به نقش دانش هیدرولیک در طراحی و بهرهبرداری از تأسیسات آب و فاضلاب اظهار کرد: بهرهگیری از اصول علمی این حوزه در مدیریت فشار، کاهش هدررفت آب، کنترل حوادث شبکه و استفاده مجدد از پساب نقش مؤثری دارد.
وی با اشاره به وضعیت اجرای شبکه فاضلاب شهر زنجان بیان کرد: از مجموع ۸۵۰ کیلومتر شبکه فاضلاب پیشبینیشده برای این شهر، تاکنون حدود ۵۰۰ کیلومتر اجرا شده و ۳۵۰ کیلومتر باقیمانده است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان زنجان با اشاره به ظرفیت تصفیهخانه فاضلاب زنجان ادامه داد: در حال حاضر ظرفیت ۷۵ هزار مترمکعبی تصفیه فاضلاب در این مجموعه در حال بهرهبرداری است و استفاده اصولی از پساب تصفیهشده میتواند بخشی از نیازهای آبی در بخشهای مختلف را تأمین کند.
نادرخانی همچنین با اشاره به اقدامات انجامشده برای مدیریت فشار شبکه گفت: در حال حاضر ۱۷۴ حسگر پایش فشار در شبکه مورد استفاده قرار گرفته است که اطلاعات حاصل از آنها به مدیریت بهتر شبکه و شناسایی نقاط دارای مشکل کمک میکند.
ضرورت عبور از مدیریت مقطعی آب
آنچه از مجموع دیدگاههای مطرحشده در این کنفرانس برمیآید، این است که مسئله آب در زنجان تنها با اجرای طرحهای تأمین آب یا افزایش ظرفیت زیرساختها حل نخواهد شد. کاهش برداشت از منابع زیرزمینی، اصلاح الگوی مصرف بهویژه در بخش کشاورزی، مدیریت فشار شبکههای توزیع، استفاده از پساب و بهرهگیری از دانش دانشگاهی باید بهصورت همزمان دنبال شوند.
از سوی دیگر، پیشنهاد تبدیل حوضه آبریز سفیدرود به الگویی علمی و اجرایی میتواند فرصتی برای همکاری دانشگاه، انجمنهای تخصصی و دستگاههای اجرایی باشد؛ همکاریای که در صورت تبدیلشدن به برنامه عملیاتی، امکان بررسی دقیقتر چالشهایی مانند فرسایش، رسوب و مدیریت منابع آب را فراهم میکند.
واقعیت این است که آمارهای ارائهشده درباره افت آبخوانها و وابستگی بالای تأمین آب شرب استان به منابع زیرزمینی، ضرورت تغییر رویکرد در مدیریت آب را یادآور میشود. آینده آبی زنجان به تصمیمهایی وابسته است که امروز برای حفاظت از منابع محدود آب گرفته میشود؛ تصمیمهایی که باید از سطح نشستها و توصیههای کارشناسی فراتر رفته و در سیاستگذاری و اجرای برنامهها نمود پیدا کند.
انتهای پیام/
نظر شما